Türkiýanyň medeni mirasy baýlaşýar: 2025-nji ýylda muzeýleriň we zyýaratçylaryň sanynyň köpelmegi

Türk statistika instituty (TUIK), ýurduň taryhy we medeni baýlygyny açyp görkezýän 2025-nji ýyldaky medeni miras statistikasyny halk bilen paýlaşdy. Maglumatlara görä, Türkiýedäki muzeýleriň sany öňki ýyl bilen deňeşdirilende 4,4 göterim artyp, 664-e ýetdi. Medeni sanaw sanawyny giňeltmekde hususy muzeýleriň ähmiýeti ünsi çekýän hem bolsa, bar bolan muzeýleriň 220-siniň Medeniýet we syýahatçylyk ministrliginiň çäginde, 426-synyň hususy muzeýleriň statusynyň we 18-siniň Milli köşkleriň prezidenti tarapyndan işleýändigi habar berildi. Şol döwürde goralýan harabalyklaryň sany 148 hökmünde hasaba alyndy.

Medeni mirasyň sanawy giňelýär: Artefaktlaryň sany 4 milliondan geçip, rekord goýýar

Muzeýlerde goralýan gozgalýan medeni baýlyklaryň umumy sany, geçen ýyl bilen deňeşdirilende 2025-nji ýylda 0,4 göterim artyp, 4 million 12 müň 294-e ýetdi. Eserleriň institusional paýlanyşyny göz öňünde tutup; Medeniýet we syýahatçylyk ministrligi bilen baglanyşykly muzeýlerdäki işleriň sany 0,5 göterim artyp, 3 million 388 müň 462-e ýetdi. Hususy muzeýlerde işleriň sany 0,4 göterim artyp, 292 müň 271-e ýetdi, Milli köşkleriň prezidentligi bilen baglanyşykly muzeýlerde işleriň sany birneme azaldy we 331 müň 561-e ýetdi.

Ministrlik bilen baglanyşykly muzeýlerde görkezilen we goralýan eserleriň hil taýdan paýlanyşy hem dürli-dürli boldy. Bu nukdaýnazardan, artefaktlaryň 60,4 göterimi teňňe, 27,8 göterimi arheologiki materiallar, 6,7 göterimi etnografik materiallar we 3,5 göterimi taryhy şine ýazuw planşetleri.

Muzeýlere gelýänleriň akymy: Stambul, Izmir we Ankara iň ýokarda

Medeni syýahatçylyga bolan gyzyklanmanyň artmagy bilen 2025-nji ýylda muzeýlere we taryhy ýerlere gelýänleriň sany 6,8 göterim artyp, 65 million 862 müň 639 adama ýetdi. 52,9 göterim bilen gelýänleriň umumy sanynyň köpüsi, Medeniýet we Syýahatçylyk ministrligi bilen baglanyşykly muzeýleri we taryhy ýerleri makul bildi. Ministrlik bilen baglanyşykly tölegli muzeýlere we taryhy ýadygärliklere baryp görýänleriň sany 20 million 888 müň 733 bolsa, bu toparyň umumy gelýänleriň paýy 31,7 göterim boldy.

Hususy muzeýler bu döwürde myhmanlary özüne çekmekde-de uly üstünlik gazandy. Hususy muzeýe gelýänleriň sany 10,8 göterim artyp, 21 million 905 müň 335-e ýeten bolsa, Milli köşkleriň prezidentligi bilen baglanyşykly muzeýlere gelýänleriň sany 8,8 göterim azaldy we 9 million 122 müň 685 galdy. Medeniýet we syýahatçylyk ministrligi tarapyndan satylan muzeý kartoçkalarynyň sany 6 million 804 müň 917 diýlip yglan edildi.

Taryhy gurluşy bilen tapawutlanýan Stambul, Türkiýede iň köp zyýarat edilýän şäherleriň biri boldy. Stambuldaky muzeýlerde 18 million 307 müň 485 myhman bar bolsa, ondan soň Izmir 4 million 646 müň 357 myhman, Ankara bolsa 4 million 642 müň 683 myhman.

Göçme medeni baýlyklaryň we tebigy goralýan ýerleriň köpelmegi dowam edýär

Türkiýe degişli bolan gozgalmaýan medeni baýlyklaryň sany geçen ýyl bilen deňeşdirilende 2,6 göterim artyp, 130 müň 632-e ýetdi. Göçme medeni baýlyklaryň iň köp jemlenen şäheri 34 müň 558 emlägi bolan Stambuldy. Stambuldan soň 8 müň 120 emlägi bolan Izmir we 5 müň 332 emlägi bolan Muğla sanawyň başynda boldy. Acrossurduň goralýan ýerleriniň umumy sany 6 göterim ýokarlap, 27 müň 703-e ýetdi. Bu ýerleriň aglaba bölegi 97,1 göterimi arheologiki ýadygärliklerdi.

Tebigy mirasy goramagyň çäginde möhüm ösüşler hem edildi. 2025-nji ýylda milli seýilgähleriň sany 2 göterim artyp, 50-ä ýetdi we milli seýilgähiň umumy meýdany 3,2 göterim ýokarlap, 942 müň 286 gektara ýetdi. Tebigat seýilgähleriniň sany 2,2 göterim artyp, 274-e ýeten bolsa, olaryň tutýan meýdany 0,2 göterim artyp, 94 müň 294 gektara ýetdi. Tebigaty gorap saklaýan ýerleriň sany 32 -de galdy we tebigy ýadygärlikleriň sany öňki ýyl bilen deňeşdirilende 111 -de galdy.