Türkiye, Antalýadaky COP31-de global saglyk gözýetimini çeker: "Howa" başlangyjy gelýär

Türkiye global klimat krizisiniň adam saglygyna ýetirýän zyýanly täsirlerine garşy göreşmek üçin taryhy ädim taýynlanýar. Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň (UNFCCC) Taraplaryň 31-nji konferensiýasyny (COP31) kabul etjek ýurdumyz, howanyň töwekgelçiligine garşy has çydamly we dinamiki saglyk ulgamlaryny gurmak üçin dünýä derejesinde öňdebaryjy rol oýnar.

Antalýada geçirilen taryhy sammit: 9-njy noýabr "Saglyk güni" yglan edildi

2026-njy ýylyň 9-20-nji noýabry aralygynda Antalýada geçiriljek COP31 sammiti, Türkiye tarapyndan gurnalan, lukmançylyk we daşky gurşaw dünýäsini birleşdirjek möhüm waka şaýat bolar. Sammitiň açylyş döwrüniň çäginde 2026-njy ýylyň 9-njy noýabrynda ýörite "Saglyk güni" geçiriler. Howanyň krizisine gönüden-göni täsir eden sosial saglyk dinamikasy, 10-njy Hereket Gün tertibiniň ileri tutulýan ugry hökmünde "Dinamiki we Çydamly Saglyk Ulgamlary" ady bilen COP31 Hereket Gün tertibinde ara alnyp maslahatlaşylar. Bu nukdaýnazardan, temperaturanyň ýokarlanmagy, aşa howa hadysalary, howanyň hapalanmagy, suw we azyk howpsuzlygy ýaly daşky gurşaw faktorlary, şeýle hem ýokanç we ýokanç däl keseller bilen baglanyşykly töwekgelçilikler çuňňur ara alnyp maslahatlaşylar.

Global hyzmatdaşlygyň täze ady: Antalýa çydamly saglyk ulgamlary başlangyjy (AIR)

Türkiye, COP31-iň "durmuşa geçiriş COP" bolmagy baradaky düşünjäni özünde jemlemek üçin bütin dünýäde täsir etjek Antalýa çydamly saglyk ulgamlary başlangyjy (AIR) durmuşa geçirer. Bu başlangyç, ylmy maglumatlary, halkara tejribeleri we üstünlikli meýdan tejribelerini ölçenip boljak hereketlere öwürmegi maksat edinýär. AIR-iň kömegi bilen, howa bilen baglanyşykly saglyk töwekgelçiligine garşy işlenip düzülen üstünlikli strategiýalar agza ýurtlaryň arasynda çalt geçirilip bilner.

Saglyk ministrliginiň Europeanewropa Bileleşiginiň we Daşary gatnaşyklaryň baş müdiri Aziz Alper Biten Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda geçirilen UNFCCC dördünji howa hepdesi çärelerinde bu barada möhüm beýanat berdi. Türkiye saglygy ilkinji gezek COP sammitiniň esasy gün tertibiniň birine öwürendigine ünsi çeken Biten, AIR platformasynyň ýurtlaryň tejribe paýlaşyp biljek dinamiki halkara ulgamy boljakdygyny aýtdy. Biten: "Biziň maksadymyz, saglygy goraýyş pudagynda öňdebaryjy tejribäniň mysallaryny bütin dünýä we beýleki saglygy goraýyş ministrlerine ýetirmek. Şeýlelik bilen, tejribeli ýurduň mätäç beýleki ýurtlara has çalt goldaw bermegini üpjün ederis" -diýdi.

Türkiýäniň soňky 20 ýylda saglyk tejribesi dünýä üçin görelde bolar

Bu inisiatiwanyň diňe Türkiýe bilen çäklenmän, beýleki ýurtlaryň gatnaşmagynda global raýdaşlyk mehanizmine öwrüljekdigini mälim eden Aziz Alper Biten, AIR platformasynyň her ýyl geçiriljek COP ýygnaklaryna işjeň gatnaşjakdygyny we netijelerini dünýä jemgyýetçiligi bilen paýlaşjakdygyny aýtdy. Soňky 20 ýylda Türkiýäniň saglyk infrastrukturasynda eden ynkylabyna ünsi çeken Biten, bu işde alnan bilimleriň daşky gurşaw we howanyň arassa ýaşyl saglyk ulgamlaryny döretmekde möhüm rol oýnajakdygyny aýtdy.

COP31 prezidentlik döwründe Saglygy goraýyş ministrligi saglygy goraýyşy klimat diplomatiýasynyň merkezinde goýup, dünýä derejesinde durnukly, çydamly we ulanylýan saglyk syýasatlaryny ýaýratmak üçin halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmagy dowam etdirer. Bu gözýetimiň çäginde Türkiye başdan geçirenleri dünýä geçer we dünýädäki iň oňat tejribe modelleri Türkiýanyň saglyk ulgamyna goşular.