Türkiye bilen TRNC arasynda taryhy gol: Ortaýer deňziniň aşagyndaky täze tebigy gaz liniýasy

Türkiýe respublikasy bilen Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasy (TRNC) arasynda energiýa pudagynda ýene bir taryhy hyzmatdaşlyga gol çekildi. Iki ýurduň arasyndaky sarsmaz gatnaşyklary has-da pugtalandyrjak "DHK-a tebigy gaz üpjünçiligi barada özara düşünişmek Memorandumy" gol çekildi. Wise-prezident Cevdet ılmylmazyň we TRNC premýer-ministri Ünal Üsteliň gatnaşmagynda geçirilen bu dabara adanyň energiýa geljegini düýpgöter üýtgetjek strategiki ädim hökmünde ýazga alyndy. Gol çekişlik dabarasynda çykyş eden ılmaz, Kipriň türk halkynyň hal-ýagdaýyny we adanyň ösüşini hemişe bolşy ýaly ileri tutýandygyny aýtdy.

Asyryň suw taslamasyndan soň, indi energiýa köprüsi gurulýar

Wise-prezident Cevdet ılmylmaz, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda transportdan saglyga, bilimden TRNC-de oba hojalygyna çenli köp ugurda ägirt uly taslamalaryň durmuşa geçirilendigini we adada ozal tamamlanan taslamalaryň goşantlaryna ünsi çekdi. "Asyryň taslamasy" hökmünde häsiýetlendirilýän suw üpjünçiligi taslamasynyň çäginde şu güne çenli Anadolydan adada 330 million kub metr suwuň gowşurylandygyny mälim eden Yyllmaz, bu usul bilen agyz suwy meselesiniň köplenç çözülendigini we Güzelyurt düzlüginde 1873 gektar oba hojalygynyň ýerleriniň suwaryş suwy bilen üpjün edilendigini we bolçulygyna öwrülendigini aýtdy.

Infrastruktura maýa goýumlarynyň yzygiderli dowam edýändigini mälim eden ılmaz, takmynan 28 milliard lira uly maliýe goldawy bilen 850 kilometrden gowrak häzirki zaman ýol ulgamynyň gurlandygyny we TRNC halkynyň hyzmatyna girizilendigini aýtdy. Täze Prezident we Respublikan mejlis şäherçesiniň tamamlanandygyny we täze hassahanalar bilen saglyk pudagyna maýa goýumlarynyň güýçlendirilendigini mälim eden ılmaz, sanly özgertmelere hem ünsi çekdi. Ylmylmaz telekommunikasiýa pudagyndaky býurokratik prosesleriň entek tamamlanmandygyny belläp, proseduralar gutarandan soň tutuş adanyň süýümli internet infrastrukturasynyň bary-ýogy 1 ýylda doly täzelenjekdigini we ilatyň gürlügi ýokary sebitlere ilkinji nobatda ähmiýet beriljekdigini habar berdi.

Teknecik elektrik stansiýasy we energiýa infrastrukturasy üçin milliard dollar goldaw

TRNC-iň Türkiye üçin energiýa üpjünçiligi howpsuzlygynyň strategiki ähmiýetine ünsi çeken ılmaz, adada bu ugurda örän möhüm maýa goýumlarynyň amala aşyrylandygyny aýtdy. Elektrik önümçiligindäki bökdençlikleriň öňüni almak üçin Teknecik elektrik stansiýasynyň içinde umumy oturdylan kuwwaty 175 megawatt bolan 7 ykjam elektrik stansiýasynyň işe girizilendigini ýatlatdy. TRNC Elektrik Guramasynyň (KIB-TEK), Türkiýeniň ýangyç üpjünçiliginden başlap, abatlaýyş-abatlaýyş işlerine, transport çykdajylaryndan başlap, set birikdiriş infrastrukturasyna çenli her tapgyrda goldawyny duýýandygyny mälim eden Yylmaz, soňky 5 ýylda TRNC energiýa pudagyna berlen umumy maliýe goldawynyň 8 milliard liradan geçendigini aýtdy. Şeýle hem, 2026-njy ýylyň býudjetinde TRNC-de täze energiýa taslamalary üçin 560 milliondan gowrak liranyň bölünip berilendigini habar berdi.

Ortaýer deňziniň aşagyndan geçmeli tebigy gaz liniýasynyň jikme-jiklikleri

Gol çekilen täze düşünişmek memorandumynyň iki ýurduň arasyndaky umumy erkiň iň anyk görkezijisidigini mälim eden Yylmaz, taslamanyň tehniki jikme-jiklikleriniň Energetika we tebigy baýlyklar ministri Alparslan Baýraktar tarapyndan utgaşdyrylandygyny aýtdy. Taslamanyň çäginde Türkiýe bilen TRNC-ni deňziň astynda birleşdirjek ullakan tebigy gaz geçirijisi gurlar. Bu strategiki liniýa bilen kabul ediş terminallary, gaz geçiriji liniýalar we kömekçi desgalar dörediler we TRNC-iň üznüksiz we arassa energiýa çeşmesi bolan tebigy gaza elýeterliligi hemişelik ediler.

ılmaz, ada tebigy gazyň gelmegi bilen, esasanam elektrik önümçiliginde täze döwrüň gapylarynyň açyljakdygyny aýtdy we bu üýtgeşmäniň adadaky senagat we öý hojalygy üçin ykdysady ösüşe çynlakaý goşant goşup, önümçilik çykdajylaryny azaldyp, global bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyryp, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny ýokarlandyrjakdygyny aýtdy. Türkiye Kipr türkleriniň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrjak taryhy ädimleri dowam etdirjekdigini mälim eden Yyllmaz, bu taslamanyň iki dogan ýurduň arasyndaky sarsmaz hyzmatdaşlygyň iň uly alamatlarynyň biri boljakdygyny aýtdy.