Türkiye-Yrak gatnaşyklarynda möhüm öwrülişik: Yragyň premýer-ministri Ali Zaidi Ankara gelýär
Yragyň premýer-ministri Ali Zeýdiniň Türkiýa eden sapary bilen, 53 ýaşly Kirkuk-Jeýhan nebit geçiriji şertnamasynyň geljegi we sebitleýin hyzmatdaşlygy ara alnyp maslahatlaşylýar.
Türkiye bilen Yragyň arasynda diplomatik we ykdysady gatnaşyklarda taryhy dinamika bar. Aragatnaşyk müdiri Burhanettin Duran sosial media hasabynda Yragyň premýer-ministri Ali Zeýdiniň ertir Türkiýe resmi sapar etjekdigini habar berdi. Ankarada geçiriljek bu möhüm sammitde; Iki ýurduň arasyndaky howpsuzlyk utgaşdyrylmagyndan tä täjirçilik hyzmatdaşlygyna, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyndan suw dolandyryşyna we transport taslamalaryna çenli ähli strategiki meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Duşuşyklarda sebitdäki durnuklylyk we global ösüşler hem jikme-jik baha berler.
Kirkuk-Jeýhan nebit liniýasyndaky 53 ýyllyk taryhy çäk
Iki ýurduň arasyndaky iň möhüm gün tertibiniň biri ýarym asyr töweregi wagt bäri dowam edip gelýän energiýa hyzmatdaşlygydyr. Türkiye bilen Yragyň arasynda 1973-nji ýylda gol çekilen taryhy Kirkuk-Jeýhan çig nebit turbageçirijisi şertnamasy 2026-njy ýylyň 27-nji iýulynda resmi taýdan tamamlanýar. ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygyň Hormuz bogazyna iberilmegi howp astyndadyr, global energiýa bazarlary üçin möhüm çeşme bolan bu ugurda täze ylalaşyk gazanylmasa, nebit akymy doly togtadyp biler. Ylalaşygyň kanuny düzgünlerine laýyklykda taraplardan birine şertnamanyň ýatyrylmagy üçin azyndan bir ýyl ýazmaça habar berilmegi talap edildi. Otherwiseogsam, 2010-njy ýylda 15 ýyl uzaldylan şertnama awtomatiki usulda ýene 5 ýyl uzaldyldy. Şeýle-de bolsa, Prezidentiň 2025-nji ýylyň 21-nji iýulyndaky karary bilen Türkiýe Bagdadyň administrasiýasyna möhletiň uzaldylmajakdygyny resmi taýdan habar berdi we täze gepleşik etabynyň gapysyny açdy.
Potensialy ara alyp maslahatlaşmak: "Ulanyş derejesi 25 göterime çenli azaldy"
Bir ýyla golaý wagt bäri perdäniň aňyrsynda alnyp barylýan diplomatik gatnaşyklarda, Ankara häzirki liniýanyň netijesizligini ýeňip geçmek üçin Yragyň günortasyndaky Basra sebitine çenli uzaljak täze turbageçiriji taslamasyny hödürleýär. Energetika we tebigy serişdeler ministri Alparslan Baýraktar häzirki liniýanyň doly kuwwat bilen işledilip bilinmejekdigine ünsi çekdi we ýagdaýy şu sözler bilen jemledi: "Gündelik kuwwaty 1,5 million barrele barabar bolan Yrak-Türkiýe nebit turbageçirijisi hiç wagt doly kuwwata ýetmedi, çig nebit turbasy Yragyň günortasyna gönüden-göni birikdirilmeli."
Iki ýurduň arasyndaky energiýa diplomatiýasy öňki hukuk jedelleriniň kölegesinde emele gelýär. 2014-nji we 2018-nji ýyllar aralygynda Bagdadyň administrasiýasynyň razylygy bolmazdan nebit iberilmegi sebäpli gozgalan kazyýet işiniň netijesinde bu liniýa takmynan 2,5 ýyl ýapyk galdy. Geçen ýylyň ahyrynda halkara arbitra court kazyýeti Türkiýe 1.5 milliard dollar jerime tölemeli diýip karar bereninden soň, nebit akymy gaýtadan başlasa-da, 2018-nji ýyldan soňky döwri öz içine alýan ikinji kazyýet işiniň bolmagy bu prosesi kynlaşdyrýar. Energetika hünärmenleri, Hormuz bogazyna howpsuz alternatiw ýoluň dünýä bazarlarynda bolup biläýjek böwetlere garşy zerurdygyny aýdýarlar. Pudagyň wekilleri Basradan Jeýhana çenli uzalyp gidýän häzirki zaman liniýanyň diňe Yrak üçin däl, eýsem Aýlag ýurtlarynyň hemmesi üçin strategiki kepillik boljakdygyny aýdýarlar. Araçy krizisiniň kölegesinde täze energiýa ýoluny gözlemek
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!