Türkiýede ýer gabygynyň ýylylygyndan energiýa öndürýän ilkinji buraw Manisada geçirildi

Energiýada doly garaşsyzlyk maksadyna laýyklykda, ýer gabygynyň ýylylygyndan energiýa öndürmäge mümkinçilik berýän AGS ýapyk ulgam geotermiki tehnologiýasy Türkiýede işe girizildi. Energetika we tebigy baýlyklar ministrliginiň we TÜBİTAK-yň mineral gözleg we gözleg baş müdirligi (MTA) tarapyndan goldanýan taslamanyň çäginde ilkinji buraw işleri Manisanyň Salihli etrabynyň Acıdere ýerinde geçirildi. Stambul Tehniki Uniwersitetiniň (ITU) Ary Teknokentiň çäginde Anadolu Innovation tarapyndan geçirilen gözleg, nusgawy geotermiki usullardan tapawutlylykda ýerasty gyzgyn gaýalardan ýylylyk geçirişine esaslanýar.

Manisa Salihli şäherinde buraw işleri nähili alnyp barylýar?

Manisa Salihli Acıdere ýerleşýän ýerinde 3 müň metr çuňlukda geçirilen buraw işinde 245 gradus Selsiýa ýetildi. 25 santimetr giňlikdäki turbalar arkaly amala aşyrylýan ulgam ýylylygy ýeriň aşagyna getirýär we elektrik öndürmekde ýa-da teplisa işlerinde ulanmaga mümkinçilik berýär. Ony nusgawy geotermiki taýdan tapawutlandyrýan iň möhüm aýratynlyk, gyzgyn suw çeşmesine zerurlyk ýok we ulgam ýapyk zynjyrda işleýär.

AGS ýapyk ulgam Geotermiki tehnologiýa nähili işleýär?

Ulgam ýerden iberilen ýörite ýylylyk suwuklyklaryny ýerden birnäçe kilometr aşaky gyzgyn gaýa gatlaklaryna goýlan möhürlenen turbalaryň üsti bilen geçirmek prinsipinde işleýär. Daşdaky ýylylyk turbadaky suwuklyga geçiriji arkaly geçirilýär we ýokary temperatura ýetýän suwuklyk ýer ýüzüne getirilýär we turbinalary aýlap elektrik öndürýär. “Anadolu Innovation” -yň esaslandyryjysy Ahmet Tahyr Kalkyşym, bu usulda ýer titremesiniň howpunyň ýokdugyny, ýerasty suwuklyk çekilmeýändigini ýa-da ýarylmaýandygyny aýtdy.

Günbatar Anadolyda, Merkezi Anadolyda, Merkezi Gara deňzinde we Marmara sebitlerinde jemlenen Türkiýanyň gabyk ýylylyk potensialy, umumy kuwwatynyň 192 müň megawatdygyny görkezýär. MTA we TÜBİTAK-nyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylan bu tehnologiýa bilen, ykdysadyýete 215 milliard dollarlyk energiýa çeşmesini getirmek we ýurduň energiýa importyna daşary ýurt garaşlylygyny azaltmak maksat edinilýär.

Taslama prosesi, TÜBİTAK-dan MTA we R&D goşantlarynyň tehniki goldawy bilen dowam edýär. Içerki tehnologiýa bilen işlenip düzülen bu ulgamy ýaýratmak boýunça işler dowam edýärkä, alnan maglumatlar Türkiýe energiýa üpjünçiligi howpsuzlyk strategiýalarynyň çäginde baha berilýär. Taslamanyň täjirçilik göwrümli energiýa önümçiligine geçmegi üçin degişli edaralar tehniki we administratiw amallary yzarlaýarlar.

Netije

Türkiýeniň gabyk ýylylyk potensialynyň ýadro energiýasyndan has ýokarydygy we dogry tehnologiýa ulanylanda ýurduň ähli elektrik zerurlyklaryny kanagatlandyryp biljekdigi görünýär. Bu ýerasty ýylylyk bahasynyň daşary ýurda garaşlylygy bes edip biljek strategiki ätiýaçlykdygyna düşünilýär.

Adaty energiýa çeşmeleri bilen deňeşdirilende 24/7 üznüksiz önümçiligi hödürleýän bu geotermiki usul, Türkiýanyň energiýa portfelini diwersifikasiýa etmekde möhüm rol oýnaýar. Tehnologiýany içerki serişdeler bilen ösdürmek we eksport edip boljak derejä ýetmek, ýurduň energiýa tehnologiýalary bazaryndaky bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyryp biler.

Mümkin täsirler

Taslamanyň giňeldilmegi, Türkiýeniň energiýa import tölegini azaltmak bilen häzirki hasap defisitini ýapmaga ep-esli goşant goşup biler. Esasanam senagat zolaklarynda we teplisa ekerançylyk işlerinde çykdajylary azaltmak ýerli öndürijileriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyryp, energiýa bahalarynda uzak möhletli durnuklylyga garaşma döredip biler.

Gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagynda täze iş ýerleriniň döremegi we içerki tehnologiýa kompaniýalarynyň dünýä bazarynda has köp söz açmagy ähtimal. Mundan başga-da, ekologiýa taýdan arassa energiýa öndürmek usuly bolansoň, uglerod zyňyndylaryny azaltmak boýunça milli maksatlara ýetmekde hem täsirli bolup biler.