Türkiýäniň howa liderligi: Ministr Kurumyň beýanatlary we geljekki garaýyşlary

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi boýunça çarçuwaly konwensiýasynyň Taraplarynyň 31-nji konferensiýasyna (COP31) ýer eýeçiligini etjek Türkiýe bu möhüm çäräniň öňüsyrasynda halkara derejesinde möhüm paneli geçirdi. “Türkiýäniň COP31-e barýan ýoly: Çydamly şäherler” temaly paneli dürli ýurtlaryň ministrleriniň we halkara guramalarynyň wekilleriniň gatnaşmagy bilen başlady we jemleýji mejlisi düýn geçirildi.

COP31-iň başlygy we Daşky gurşaw, şäherleşdiriş we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum AK Partiýasynyň başlygynyň orunbasary Hüseýin Ýaýmanyň gatnaşmagynda geçirilen duşuşykda daşary ýurt metbugat wekillerine ýüzlendi. Ol öz çykyşynda Türkiýäniň COP31-iň ýolbaşçylyk prosesinde şäherleriň we çydamly şäherleriň geljegine üns berendigini nygtady.

Ministr Kurum häzirki wagtda şäherleriň diňe ululygy, ilaty ýa-da ykdysady güýji bilen däl, eýsem betbagtçylyklara taýýarlygy bilen hem baha berilýändigini aýtdy. Bu babatda Hataýyň aýratyn orun tutýandygyny aýtdy.

Gurama metbugat wekillerini diňe gurlan binalary däl, eýsem täzeden gurlan durmuşlary hem görmäge çagyrdy. Ol howanyň üýtgemegi boýunça alyp barýan işlerini we COP31-e başlyklyk etmekden öň gazanan tejribelerini paýlaşjakdygyny aýtdy.

Gurama howanyň üýtgemeginiň indi diňe daşky gurşaw boýunça bilermenleriň däl, eýsem hemmeleriň gün tertibinde durandygyny we onuň adamlaryň gündelik durmuşyna gönüden-göni täsir edýändigini mälim etdi. Olar soňky iki aýda dünýäde 39 million mazmunyň öndürilendigini we bu temalaryň takmynan 2 milliard özara gatnaşygyň döreendigini, gün tertibinde güýçli orun eýeleýändigini habar berdiler.

Kurum howanyň üýtgemeginiň dürli geografiki ýerlerde dürliçe çözülýändigini nygtap, Demirgazyk Amerikada onuň sosial, ykdysady we syýasy täsirler nukdaýnazaryndan ara alnyp maslahatlaşylýandygyny, Ýewropada bolsa uglerod zyňyndylaryna we gazylyp alynýan ýangyçlara üns berilýändigini, Aziýada bolsa energiýa geçişiniň we gaýtadan dikeldilýän energiýanyň esasy meselelerdigini aýtdy.

Guraman howanyň üýtgemeginiň global krizisdigini, ýöne her sebitiň dürli ileri tutulýan ugurlarynyň we zerurlyklarynyň bardygyny aýtdy. Onda adamlaryň howanyň üýtgemegi meselesini, adatça, diňe wakalar olaryň durmuşyna gönüden-göni täsir edende gozgaýandygy bellenildi.

Kurum adamlar we jemgyýetler üçin howa meselesiniň ýaşaýşy, howpsuzlygy we geljegi goramak diýmekdigini we şonuň üçin hem COP31 prosesinde durnukly şäherlere üns berýändigini aýtdy.

Edara iki möhüm hakykat bilen ýaşaýandyklaryny, ýagny ýer titremesi howpy we howa krizisi bilen ýaşaýandyklaryny we bu iki elementiň biri-biriniň üstüni ýetirýändigini aýtdy. Olar Hataýdaky maksatnamalaryň hem bu düşünişmegiň bir bölegidigini sözüne goşdular.

6-njy fewralda bolan uly ýer titremelerinden soňky wakalary ýatlap, Kurum 11 welaýata we 14 million adama täsir eden bu wakada raýatlary ýalňyz goýmandyklaryny nygtady. Ol ýer titremesinden soň çalt hereket edip, 15-nji günde ilkinji jaýlaryň düýbüni tutandygyny aýtdy.

Kurum Hataýda diňe täze binalaryň gurulmaýandygyny, eýsem infrastruktura işleriniň hem ileri tutulýandygyny aýtdy we ýer titremesinden täsirlenen beýleki welaýatlarda hem şol bir tutanýerliligiň görkezilýändigini sözüne goşdy.

Edara "Anadoly çynar agajynyň modeli" diýip atlandyrýan bu çemeleşmäniň betbagtçylykdan soňky ýaşaýyş jaýlaryny bazaryň ygtyýaryna goýmaýan çemeleşmedigini belledi. Türkiýäniň Prezident Rejep Taýýip Erdoganyň ýolbaşçylygynda sosial döwlet baradaky düşünjesini gorap saklaýandygyny aýtdy.

Ýer titremesinden soňky tankytlar barada aýdylanda, edara adamlaryň başga ýere göçürilmändigini we ýerinde özgertmeler usulyny ulanandygyny aýtdy. Olar ýaşaýyş jaýlarynyň diňe binalar bilen baglanyşykly däldigini, eýsem meýilnamalaşdyrmagyň durmuşyň ähli ugurlaryny öz içine alýandygyny aýtdylar.

Energiýa, suw, kanalizasiýa we aragatnaşyk liniýalarynyň betbagtçylyk ýagdaýynda işlemek üçin niýetlenendigini aýdan Kurum, 2 ýylyň dowamynda 500 müň öýi gurup berendiklerini we täze taslamalar bilen bu sany artdyrmagy maksat edinýändiklerini mälim etdi.

Guramanyň beýanatynda Türkiýäniň bu tejribäni dünýä bilen paýlaşmaga taýýardygy we COP31 prosesinde bu tejribeleri halkara derejesinde paýlaşjakdygy aýdylýar. Şeýle hem, bu paýlaşmagyň dünýäniň dürli künjeklerinde amala aşyryljak üstünlikli mysallary döretjekdigi hem sözüne goşuldy.

Hataýda geçirilen duşuşygyň ahyrynda ministrler we gatnaşyjylar Hataý Jarnamasyna gol çekdiler. Bu jarnama bilen olar howanyň üýtgemegine çydamly şäherleri döretmäge we şäher özgertmesini çaltlaşdyrmaga borçlandylar.

Ahyrsoňy, institut COP31-e başlyklyk eden döwründe gazanylan üstünlikleriň bütin dünýäde ulanylyp başlanýandygyna we bu tejribeleriň paýlaşylýandygyna begenýändigini bildirdi we ähli gatnaşyjylara minnetdarlyk bildirdi.

Çykyşyndan soň, Kurum metbugat agzalarynyň soraglaryna jogap berdi.