Uelangyç üçin ägirt uly subsidiýa: Döwlet tarapyndan ýatdan çykarylan salgyt girdejisi 280 milliard dollardan geçdi we rekord goýdy
ABŞ-Eýran dartgynlygy sebäpli nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşykly salgytlaryň azalmagy, döwlet gaznalaryndan 280 milliard TL-den gowrak girdejiniň ýitmegine sebäp boldy.
ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky barha güýçlenýän harby we syýasy dartgynlyk dünýä energiýa bazarlarynda seýsmiki täsir döretdi we Brent nebitiniň barrel bahasyny çalt ýokarlandyrdy. Dünýä bazarlarynyň bu ýiti ýokarlanmagy Türkiýedäki ýangyjyň bahasyna göni ýokarlandy. Bu ösüşiň öňünde ykdysady dolandyryş inflýasiýa garşy maksatnama zeper ýetmeginiň öňüni almak we ahyrky sarp edijini ýokary çykdajylardan goramak üçin möhüm salgyt düzgünlerini durmuşa geçirdi. Bu nukdaýnazardan, ýangyç bahalarynyň üýtgemeginiň öňüni alýan “ecel” ykjam ulgamy kem-kemden ýatyryldy we SCT nyrhlary, esasanam dizel boýunça awgust aýynda nola öwrüldi. Täze ýol kartasyna görä, dizeldäki SCT mukdary sentýabr aýynda 3 TL, oktýabr aýynda 6 TL hökmünde ulanylyp başlandy.
Inflýasiýa garşy göreşde taryhy salgyt gurbanlygy
Hökümetiň inflýasiýany çäklendirmek we raýatlary global energiýa krizisiniň täsirlerinden goramak üçin gören bu ädimleri býudjet girdejilerinde taryhy gurban berdi. Alnan maglumata görä, Gazna we Maliýe ministrliginiň awgust aýynyň ahyryna çenli ýygnamagy bes eden Specialörite sarp ediş salgydy (SCT) we goşulan baha üçin salgydyň (goşulan baha üçin salgydyň) umumy mukdary jemi 280 milliard liradan geçdi. Salgyt salynýan ýangyç önümlerinden ýygnan SCT mukdary boýunça hasaplanylýandygy sebäpli, ulanylýan arzanladyşlar iki salgyt maddasynda-da köpeldiji täsir döretdi we döwletiň umumy girdejisiniň bu uly derejelere ýetmegine sebäp boldy.
2026-njy ýylyň ahyryna çenli girdejiniň ýitmegi 370 milliard TL-den geçer diýlip garaşylýar
Prezidentiň buýrugynyň çäginde güýje giren täze düzgün bilen, ýylyň ahyryna çenli belli bir döwürde we aýlyk nyrhlarda SCT mukdaryny köpeltmek meýilleşdirilýär. Şeýle-de bolsa, häzirki salgyt syýasatlarynda we boşatma amallarynda täze üýtgeşmeler girizilmese, salgyt ýitgileriniň çalt artjakdygy çak edilýär. Çaklamalara görä, 2026-njy ýylda ýangyç zerarly SCT we goşulan baha üçin salgydyň umumy ýitgisi 370 milliard liradan geçer diýlip çaklanylýar. Bu, döwlet maliýe serişdelerine ýüküň belli bir wagt dowam etjekdigini görkezýär.
SCT ýygnamakda we býudjet basyşynda 34 göterim aşak düşmek
Göz öňünde tutulýan salgyt düzgünleriniň býudjetine gönüden-göni täsiri Gazna ýygnamak sanlarynda aýdyň görkezildi. Esasanam 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde SCT ýygyndysynda ýangyjyň taryhy azalmagy hasaba alyndy, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende käbir aýlarda 80 göterimden geçdi.
Resmi maglumatlara görä, 2025-nji ýylyň ýanwar-iýul aýlarynda ýangyç boýunça SCT ýygnamagy 273,4 milliard lira bolsa-da, bu görkeziji 2026-njy ýylyň degişli döwründe 179,4 milliard lira çenli azaldy. Şeýlelik bilen, her ýyl ýangyç SCT ýygnamakda takmynan 34 göterim azaldy.
Aýlyk jikme-jiklikler gözden geçirilende, 2025-nji we 2026-njy ýylyň ýanwar-iýul aýlaryndaky ýygnamak işleri aşakdaky ýaly boldy:
Januaryanwar aýynda 2025-nji ýylda 39 milliard 99 million TL bolan kolleksiýa 26,18 göterim ösüş bilen 2026-njy ýylda 49 milliard 335 million TL boldy. Fewral aýynda 2025-nji ýylda 33 milliard 143 million TL görkezijisi 33,76 göterim ýokarlap, 2026-njy ýylda 44 milliard 333 million TL boldy. Ösüş tendensiýasy mart aýynda dowam etdi we 32 milliard 512 million TL bolan kolleksiýa 11,56 göterim ösüş bilen 36 milliard 272 million TL hasaba alyndy.
Şeýle-de bolsa, ýaz aýlaryndan bäri salgytlary azaltmagyň täsiri sebäpli kolleksiýalarda ep-esli azalma boldy. Aprel aýynda kolleksiýa 36 milliard 448 million TL-den 61 milliard 859 million TL-a 81,18 göterim azaldy. Iň uly ýitgi maý aýynda boldy; Collectionygyndy 41 milliard 423 million TL-den 4 milliard 432 million TL-a çenli azaldy we rekord derejede 89,3 göterim azaldy. Şonuň ýaly-da, iýun aýynda kolleksiýalar 43 milliard 254 million TL-den 82,6 göterim azaldy we 7 milliard 528 million TL boldy. Ahyrynda iýul aýynda ýygnamak 47 milliard 524 million TL-den 35 milliard 658 million TL-a çenli 35,49 göterim azaldy. Umuman alanyňda, ýedi aýlyk kolleksiýalar 34,38 göterim ýitgi bilen 273 milliard 403 million TL-den 179 milliard 417 million TL-a çenli azaldy.
Gazna we Maliýe ministrligi tarapyndan taýýarlanan 2026-njy ýyldaky býudjet kanunynda, Nebit we Tebigy Gaz Önümlerinden jemi 656 milliard 454 million lira SCT girdeji almak maksat edinildi. Şeýle-de bolsa, ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagynyň öňüni almak we inflýasiýa basyşyny azaltmak üçin durmuşa geçirilýän bu boýun gaçyrma syýasatlary, býudjet maksatlaryna ýetmek nukdaýnazaryndan döwlet maliýe serişdelerine çynlakaý basyş etmegi dowam etdirýär.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!