Uran we neptunyň syry çözüldi: Laboratoriýada täze bir superion buz tapyldy

Gün ulgamynyň iň syrly agzalarynyň hataryna girýän Uran we Neptun planetalarynyň gurluşy bilen baglanyşykly öwrülişik açyş edildi. Laboratoriýa gurşawynda geçirilen aşa synaglar bilen alymlar häzirki wagta çenli diňe teoretiki taýdan çak edilýän superion buzuň täze görnüşini subut etmegi başardylar. Bu möhüm ösüş, buz ägirtleri diýilýän uzakdaky planetalaryň adatdan daşary aýratynlyklaryna düşünmegimizde täze döwür açyp biler.

Örän şertlerde adatdan daşary synag

Fransuz alternatiw energiýa we atom energiýasy komissiýasyndan (CEA) Dr. Alexis Forestier -iň ýolbaşçylygyndaky halkara gözleg topary Eartherdäki iň agyr laboratoriýa şertlerini döretdi. Gözlegçiler aşa güýçli göwher uçlarynyň arasynda ýörite suw nusgalaryny gysdylar we doly 230 gigapaskala basyş etdiler. Bu baha Eartheriň atmosfera basyşynyň 2,3 million essesine gabat gelýär. Bu ägirt uly basyşdan başga-da, bir wagtyň özünde işjeňleşdirilen ýokary tehnologiýaly lazerleriň kömegi bilen suw nusgalary 2,357 dereje (2630 Kelwin) gyzdyryldy.

Gaty we suwuk: Superion buzuň üýtgeşik gurluşy

Bu aşa basyş we temperaturada bugarmak mümkin bolmadyk suw molekulalary düýbünden täze görnüşe eýe boldy. Synagyň netijesinde teoretiki fizika dünýäsinde uzak wagtlap ara alnyp maslahatlaşylýan, emma şu güne çenli anyk subut edilmedik “ýakyndan gaplanan altyburçly” superion buz gurluşy alyndy. Maddanyň bu adaty bolmadyk tapgyrynda suwuň ne gaty, ne-de doly suwuklyk ýaly hereket edýändigi synlandy. Netijede superioniki buz gurluşynda kislorod atomlary gaty kapasada doly saklanýar, wodorod bölejikleri bolsa suwuk ýaly diýen ýaly bu kapasanyň içinde erkin hereket edýär.

Uran we Neptunyň magnit meýdany syry ýagtylyga çykýar

Gözleg topary bu tapyndylaryň diňe bir himiýa we fizika dünýäsini däl, eýsem astrofizika dünýäsini hem düýpgöter üýtgetjekdigini aýtdy. Bu täsin superion buz gurluşynyň, Gün ulgamynyň daşarky çäginde ýerleşýän Uran we Neptun ýaly buz äpet planetalarynyň özeninde tebigy ýagdaýda tapylyp bilinjekdigi çak edilýär. Alymlaryň pikiriçe, bu ýörite gurluş bu planetalarda syn edilýän, ýöne bar bolan modeller bilen düşündirilip bilinmeýän gaty çylşyrymly we asimmetrik magnit meýdanlarynyň emele geliş mehanizmini açyp biler. Bu açyş, geljekdäki kosmos missiýalary we planetar modelleri üçin täze salgylanma nokadyny üpjün edýär.