Uruş kölegesinde ullakan býudjet jedeli: 37,5 milliard dollar bilen näme edip bolar?

ABŞ-nyň Senatynyň bölünip berlen komiteti Goranmak ministrligi (Pentagon) üçin talap edilýän 87,6 milliard dollarlyk goşmaça býudjet kanunyny ara alyp maslahatlaşmak üçin möhüm mejlis geçirdi. Sessiýa Pentagonyň resmisi Hegsetiň býudjeti goramak we halk köpçüliginde öňe sürlen garşylyklar bilen bellendi. Hünärmenler harby amallaryň we amerikan salgyt töleýjilerine goranyş çykdajylarynyň umumy bahasynyň eýýäm 113 milliard dollardan geçendigini bellediler.

Senat komitetinde Hegsete garşy protest sili

Pentagonyň 87,6 milliard dollarlyk goşmaça býudjet islegini goramak üçin senatorlaryň öňünde çykyş eden Hegset, bu çeşmäni Goranmak ministrliginiň gyssagly zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin möhüm we gyssagly çeşme hökmünde güýçlendirmek hökmünde häsiýetlendirdi. Şeýle-de bolsa, sessiýa diýseň dartgynly pursatlara şaýat boldy. Hegsetiň açylyş çykyşy zaldaky aktiwistler tarapyndan dört gezek geçirilen demonstrasiýa bilen kesildi. Amerikan jemgyýetçiliginiň goranyş pudagyna milliardlarça dollaryň sosial üpjünçilik taslamalaryna gönükdirilmelidigi baradaky sesleri günsaýyn güýçlenýär.

37.5 milliard dollar bilen näme edip bolar?

Ara alyp maslahatlaşmagyň merkezinde durýan we Amerikanyň raýatlarynyň salgytlary bilen gönüden-göni öwezini dolýan 37,5 milliard dollarlyk býudjetiň alternatiw taslamalarda ulanylsa ýüze çykjak ägirt uly sosial we ykdysady özgerişlik. Hünärmenler we ykdysatçylar bu çeşme bilen amala aşyrylyp bilinjek global we ýerli taslamalary sanap geçýärler:

Uly saglygy goraýyş maýa goýumlary: 375 doly enjamlaşdyrylan häzirki zaman hassahanalary, hersiniň bahasy 100 million dollar, saglyk ulgamyna gurlup we birleşdirilip bilner.

Bilimde uly üstünlik: Ortaça 500 müň dollar töweregi takmynan 75 müň täze mekdep gurlup, millionlarça çagalara häzirki zaman bilim mümkinçilikleri dörediler.

Arassa suw infrastrukturasy: Onlarça million adama iň esasy zerurlygy bolan arassa agyz suwy bilen üpjün etmek üçin ägirt uly infrastruktura taslamalary durmuşa geçirilip bilner.

Sosial ýaşaýyş jaý mobilizasiýasy: Öýsüzlik meselesi ortaça 100 müň dollar töweregi takmynan 375 müň sosial ýaşaýyş jaýy gurmak arkaly çözülip bilner.

Täzelenip bilýän energiýa hereketi: Ekologiýa taýdan arassa geljek üçin 15-20 gigawat kuwwatlylygy bolan gün energiýasy maýa goýulyp bilner ýa-da her biri 10 million dollar bahasy bolan 3750 ýel turbinasy gurlup bilner.

Tehnologiýa we bilim goldawy: Her biriniň bahasy 1000 dollar bolan takmynan 37,5 million kompýuter satyn alnyp, talyplara paýlanyp bilner.

Awiasiýa we transport: Howa gatnawyny güýçlendirmek üçin flotda Boeing 787 ýa-da Airbus A350 synpynda takmynan 250 uly ýolagçy uçary bolup biler.

Demir ýol ulgamlary: 375 kilometre barabar häzirki zaman metro liniýasyny gurmak arkaly şäher transporty ýeňilleşdirilip bilner.

Elektrik ulagyny üýtgetmek: Awtoulag pudagynda ýaşyl öwrülişigi goldamak üçin 937 müň Tesla Model 3 awtoulag satyn alyp bolýar.

Peopleaşlar üçin bilim stipendiýasy: Adam başyna 20 müň dollar býudjet bilen, takmynan 1,9 million uniwersitet okuwçysyna ähli okuw çykdajylaryny töläp, doly stipendiýa berlip bilner.

learadro energiýasyndan Mega infrastruktura taslamalaryna alternatiwalar

Goranmak býudjetini ulanmagyň alternatiw ugurlary sosial taslamalar bilen çäklenmeýär. Global täsire eýe boljak mega in engineeringenerçilik taslamalary hem şol bir býudjet bilen maliýeleşdirilip bilner:

Arassa energiýa önümçiligi: Energiýa garaşsyzlygy üçin ägirt uly ädim ädilip bilner, hersiniň bahasy 2 milliard dollar bolan 18 sany uly ýadro reaktoryny gurmak.

Abraýly binagärlik binalary: Dünýäniň iň beýik binasy Burj Halifa meňzeş jemi 150 gök bina taslamasy noldan başlap biler.

Mega köprüsiniň taslamalary: Bosfor köprüsiniň göwrüminde we ululygynda 7 mega infrastruktura taslamasy amala aşyrylyp bilner.

Uruş çykdajylarynyň gün-günden köpelmegi "ýarag ýa-da abadançylyk?" Diýen soragy döredýär. ABŞ-nyň jemgyýetçiliginde we dünýäde. Soragy gün tertibine getirýär. Pentagon tarapyndan talap edilýän goşmaça býudjetiň Kongres tarapyndan tassyklanjakdygy ýakyn günlerde belli bolar.