Watanlaryndan uzakda ýerleşýän Rohingýa: Koksyň Bazar lagerlerinde bar bolmak üçin 9 ýyllyk göreş

Anadolu gullugy tarapyndan taýýarlanan “Rohingýa öz watanyndan uzakda” atly giňişleýin habar faýly, dokuzynjy ýylyna yzygiderli zulum, zorluk we harby operasiýa sebäpli watanyny terk etmäge mejbur bolan Rohingýa musulmanlarynyň diri galmagy üçin kyn göç we göreşi görkezýär. Bu gözleg, köp ýyllyk diskriminasiýa syýasatlaryndan soň, esasanam 2017-nji ýylda köpçülikleýin göçüp barmak tolkuny bilen çuňlaşan gumanitar krizis we Bangladeşiň Koks-Bazar sebitindäki bosgun lagerlerinde ýaşamak ugrundaky göreş bilen baglanyşykly. Şeýle hem bu faýlda lagerlerde dünýä gözüni açan täze nesliň bilim bilen aragatnaşygyny ýitirmezligi we sebitdäki hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işjeň rollary barada maglumat berilýär.

1948-nji ýyldan bäri yzygiderli sütem we raýatlygy

Mýanmaryň günbataryndaky Arakan (Rahine) ştatynda ýaşaýan we özboluşly dili, medeniýeti we ynançlary bilen bu ýurtlarda asyrlarboýy ýaşaýan korollyk musulmanlary, ýurt 1948-nji ýylda garaşsyzlyk alanyndan bäri yzygiderli hukuk bozulmalaryna sezewar edildi. Mýanma hökümetleri tarapyndan "bikanun immigrantlar" diýlip häsiýetlendirilen we raýatlyk hukuklaryndan mahrum edilen bu jemgyýet. 2017-nji ýylda Mýanma goşuny we ekstremist toparlar tarapyndan başlanan köpçülikleýin zorluk ýüzlerçe müň Rohingýanyň serhetden geçip, Bangladeşde gaçybatalga tapmagyna sebäp bolan taryhy migrasiýa pajygasyna başlady.

Koksyň Bazar lagerlerinde we Türk meýdan hassahanasynda saglyk krizisi

Dünýäde iň köp adamly bosgun lagerleriniň birine öwrülen Koks bazaryndaky ýaşaýyş şertleri günsaýyn erbetleşýär. Köp adamly gaçybatalgalar, arassaçylyk desgalarynyň ýeterlik däldigi, arassa agyz suwy we arassaçylyk infrastrukturasynyň elýeterliligi lagerlerde ýokanç keselleriň döremek howpuny yzygiderli döredýär. Epidemiýa keselleriniň ýaýramagynyň öňüni almak we bosgunlaryň saglyk meselelerini gyssagly çözmek üçin Türkiye 2018-nji ýylda sebitde giňişleýin türk meýdan hassahanasyny döretdi. Bu hassahana, geografiki we fiziki şertlerde durmuşy dowam etdirmäge synanyşýan Rohingýa musulmanlary üçin möhüm durmuş ýoly bolup durýar.

ostitirilen nesilleriň öňüni almak: Bilim mobilizasiýasy we jemgyýetçilik guramalaryna goldaw

Lagerlerde dünýä inen we ulalan we çagalyk ýyllaryny bosgun hökmünde geçiren täze nesliň geljegi iň uly alada çeşmelerinden biridir. Esasy zerurlyklar hem kanagatlandyrylmaýan bu kyn şertlerde çagalar we ýaşlar yzygiderli, kwalifikasiýa we dowamly bilim almak üçin uly päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Bu agyr döwürde, türk hökümete degişli bolmadyk guramalar çagalaryň bilimden düýbünden aýrylmagynyň öňüni almak we geljege taýýarlamak maksady bilen sebitde bilim merkezlerini işjeň gurýarlar, okuw materiallary bilen üpjün edýärler we sosial taslamalary amala aşyrýarlar. Rohingya ýaşlaryny jemgyýete birleşdirmek we bilim almak hukugyndan mahrum edilmeginiň öňüni almak üçin edilen bu tagallalar lagerlerde umydyň täzelenmeginde möhüm rol oýnaýar.