Ykdysadyýet üçin OECD-den Eastakyn Gündogar duýduryşy

Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasy (OECD) soňky hasabatynda Eastakyn Gündogardaky söweşiň global ykdysady ösüşe edýän ýaramaz täsirleri barada durup geçdi we ykdysady ösüşiň gutulgysyz bolup biljekdigini aýtdy. OECD ministrler geňeşiniň 3-4-nji iýunda geçirilen mejlisinde paýlaşylan hasabat "Basyş astynda" mowzugy bilen neşir edildi.

Urşuň dünýä ykdysadyýetine täsiri

OECD-niň hasabatynda dünýä ykdysadyýetiniň durnuklylygynyň ABŞ / Ysraýyl-Eýran urşy sebäpli çynlakaý synagdan geçendigi aýdylýar. Urşuň dowamlylygy we gerimi barada näbellilikler dünýä bazarlaryna basyş etmegi dowam etdirýär. Uruş gutaranda-da, weýran edilen infrastrukturany we transport ulgamlaryny täzeden gurmak birnäçe aý dowam edip biler, bu bolsa ykdysadyýeti has uzak wagtlap basyp biler.

Energetika krizisi we inflýasiýa basyşy

Urşuň täsiri bilen nebit we suwuklandyrylan tebigy gaz (LNG) önümçiliginiň, esasanam Aýlag ýurtlarynyň önümçiliginiň ýokarlanmagyna sebäp bolýar. Bu ýagdaý köp ýurtda inflýasiýa basyşyny ýokarlandyrýan hem bolsa, Eastakyn Gündogardan importa garaşly Aziýa ykdysadyýetleriniň bu zarbalaryň iň köp täsir etjek sebitleriniň hataryndadygy nygtalýar. Birinji ssenariýa, söweşiň netijeleriniň gysga möhletde çäklendiriljekdigi baradaky çaklama esaslanýar. Bu ýagdaýda, Pars aýlagynyň ykdysadyýetlerinde energiýa önümçiliginiň we söwdanyň ýylyň üçünji çärýeginden kadaly ýagdaýa geljekdigi, Aziýanyň ykdysadyýetlerinde energiýa üpjünçiliginiň çäklendirilmegi çäkli bolup galar.

Uzak möhletleýin arakesmeleriň täsiri

Beýleki ssenariýa urşuň uzak möhletli täsirleriniň dowam etjek ýagdaýyny göz öňünde tutýar. Bu ssenariýa görä, Aýlag ýurtlarynda energiýa önümçiligindäki we eksportdaky häzirki bökdençlikler 2027-nji ýylyň ikinji ýarymyna çenli dowam eder diýlip garaşylýar. Bu global önümçiligiň hemişelik pese gaçmagyna we maýa goýumlarynyň azalmagyna sebäp bolup biler. Dünýädäki ykdysady ösüşiň şu ýyl 2,1 göterime we 2027-nji ýylda 1,8 göterime çenli azaljakdygy çaklanylýar we köp ykdysadyýeti çökgünlige alyp barýar. Sarp edijileriň ynamynyň ýokarlanmagy we şu ýylyň ahyryna çenli göterim derejesiniň peselmegi sarp ediş we maýa goýumlaryny güýçlendirer diýlip garaşylýar. Dezinflýasiýa prosesi dowam edýärkä, 2027-nji ýylda Türkiýedäki ýyllyk inflýasiýanyň 20 göterimden aşak düşmegine garaşylýar. Şeýle-de bolsa, türk ykdysadyýetiniň Europeewropadaky islegiň durgunlygyna we Hytaýyň önümçilik pudagynda agdyklyk etmegine garşy duýgurlygy saklanýar.

Geljekde bolup biljek ösüşler

Dünýä ykdysadyýetiniň geljegi urşuň dowamlylygyna we gerimine baglylykda üýtgäp biler. Hemişelik ýaraşyk gazanylsa we energiýa bahalary peselse, global ykdysady ösüş garaşylýandan has ýokary bolup biler diýilýär. Bu nukdaýnazardan, ýylyň ikinji ýarymyndan başlap nebitiň, gazyň we dökünleriň bahasynyň 10 göterim arzanlamagy dünýä ykdysady ösüşini 0,1 bal ýokarlandyryp, 2027-nji ýylda inflýasiýany 0,3 bal azaldyp biler diýlip çaklanylýar.