Ylym dünýäsinde düýbüni tutujy açyş: Kellesinde gizlenen immun ulgamy tapyldy

Adam anatomiýasynyň doly kartalaşdyrylandygyny we açyljak zat galmandygyny pikir edýänleri geň galdyrjak adatdan daşary ylmy ösüş boldy. Science Alert tarapyndan berlen maglumata görä, gözlegçiler kelläniň çuň ýerinde, beýniniň gapdalynda, immun öýjükleri söweşijiler ýaly ulalýan täze immun gurluşyny tapdylar. Bu syrly merkeziň, esasanam agressiw beýni çişlerine garşy bedeniň ilkinji we iň möhüm gorag ugry bolup biljekdigi aýdylýar. Syçanlarda geçirilen synaglarda häzirki wagtda syn edilýän bu gurluşyň adam anatomiýasynda-da bardygyny görkezýän güýçli ylmy subutnamalar bar.

Kelläniň çuňlugynda gizlenen goranyş bazasy

Waşington uniwersitetiniň lukmançylyk mekdebinde işleýän alymlar immun ulgamy bilen gönüden-göni baglanyşykly kelle süňküniň içki gurluşynda geň galdyryjy görnüşleri ýüze çykardylar. Öňki gözleglerde beýniniň dokumalaryndan başlap, beýniniň daşky gorag gatlagy bolan dura mater membranasy arkaly kellä çenli uzalyp gidýän mikroskopik kanallar tapyldy. Iň soňky gözleglerde, bu kanallardan geçýän molekulýar hereketi yzarlaýan hünärmenler nerw öýjüklerinden kelläniň süňk ýiligine çenli uzalýan biologiki köprini tapdylar. Bu yzarlama prosesi, adaty şertlerde limfa düwünlerinde we gorag öýjükleriniň ýetişen ýerlerinde ýerleşýän germinal merkezlere meňzeş täze gurluşlaryň tapylmagyna sebäp boldy.

Immun öýjükleriniň "otly lageri" beýniniň gapdalynda

Bu açylan gurluşlar immun ulgamynyň elementleri üçin ýörite "okuw lageri" hökmünde çykyş edýär. Belli bir howp bilen ýüzbe-ýüz bolmadyk çig B öýjükleri çalt köpelýär we bu merkezlerde güýçlenýär we bedene zyýan berip biljek patogenleri gönüden-göni nyşana almagy öwredýär. Bu möhüm gorag merkezleriniň beýniniň gapdalynda ýerleşmegi lukmançylyk dünýäsinde uly tolgunma döretdi. Alymlar haýsydyr bir howp dörän halatynda bedeniň uzak ýerlerinden immun öýjüklerini çagyrmagyň ýerine beýniniň gapdalyndaky bu ýerli bazalardan has çalt we täsirli goldaw alyp biljekdigini çaklaýarlar. Gözlegiň esasy awtory Jang Hyun Park, beýle gurluşlaryň sagdyn süňk ýiliginde öň tapylmandygyny belläp, bu açyşyň beýniniň özboluşly, ýerli immun galkanynyň bardygyny görkezýändigini aýtdy.

Beýni rak keseline garşy göreşde täze umyt

Täze açylan gurluşlaryň işleýiş güýjüni barlamak üçin gözleg topary, laboratoriýadaky syçanlarda beýni rak keseliniň agressiw görnüşi bolan glioma çişlerini gözden geçirdi. Kellesindäki bu ýörite immun gurluşlary maýyp bolan syçanlarda çişleriň has çalt ýaýramagy we diri galmagyň wagty ep-esli gysgaldyldy. Munuň tersine, immunitet ulgamyny işjeňleşdirýän üç dürli belok goşundylary berlen syçanlarda bu proses düýbünden tersine boldy. Kelläniň immun merkezleri güýçlendirilen haýwanlaryň rak öýjüklerine has täsirli garşy göreşýändigi we ömri ep-esli uzaldylandygy bellendi. Bu haýran galdyryjy netijeler, bu gurluşlaryň diňe passiw formasiýalar bolman, eýsem beýni çişlerinden göni işjeň goragy üpjün edýändigini subut etdi.

Adam anatomiýasynda täze döwür we newrologiki keselleriň çözgütleri

Ylmy dünýäni iň tolgundyrýan sorag, bu gurluşlaryň adamlarda-da işjeňdigi. Adam anatomiýasynda bu merkezleriň barlygy entek 100% anyk bolmasa-da, follikulýar T öýjükleriniň adam kellesiniň süňk ýiliginde öň ýüze çykarylmagy, şuňa meňzeş immun merkezleriniň bardygyny görkezýän iň anyk subutnama hasaplanýar. Bu ýagdaý adamlarda hasaba alnan bolsa, beýni rak keselini bejermekde ynkylap ädimleri ädilip bilner. Gözlegçiler geljekde immuniteti ýokarlandyrýan bejergileriň kelläniň aşagyndaky ýörite gidrogel arkaly gönüden-göni bu merkezlere iberilip bilinjekdigini çaklaýarlar. Bu usul hassalary uly we töwekgelçilikli hirurgiki amallardan halas edip biljek mikro-invaziv alternatiwany hödürleýär.

Gözlegiň uly ýazyjylaryndan Jonatan Kipnis, bu "ilkinji jogap" merkezleriniň kellesinde tapylmagynyň diňe bir rak keseli bilen çäklenmän, neýroimmunologiýa pudagyndaky ähli düzgünleri bozjakdygyny aýtdy. Kipnisiň pikiriçe, bu täze gurluşlar; Şeýle hem, Alsgeýmer, Parkinson, şizofreniýa we uzyn COVID ýaly immun ulgamynyň we beýniniň täsiri bilen gönüden-göni baglanyşykly çylşyrymly newrologiki keselleri bejermekde düýpli gözlegler üçin gapylar açyp biler. Indi lukmançylyk dünýäsi syçanlarda subut edilen bu syrly gorag ulgamynyň adam kellesinde takyk ekwiwalenti tapmaga gönükdirilendir.

Çeşme: Milliyet