Netanýahu bir burça öwrüldi: Ysraýyl saýlawlary we Trump-ny dikeltmek üçin taýýarlyklar

Ysraýylda geçiriljek umumy saýlawlardan öň premýer-ministr Benýamin Netanýahu içerki syýasatda koalisiýa krizisleri we halkara basyşlary sebäpli taryhyň iň kyn döwürlerini başdan geçirýär. Doňuzda uzakdan dolandyrylýan hirurg robotlary tarapyndan geçirilen öt haltasy operasiýasy ýaly tehnologiki öwrülişikler lukmançylyk dünýäsinde gün tertibini eýeleýän bolsa-da, Ysraýyl syýasatynda şuňa meňzeş deňagramlylyklarda hirurgiki operasiýa geçirilýär.

Netanýahunyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa hökümetindäki iň gowşak baglanyşyk, aşa prawoslaw (Haredi) partiýalarynyň ýaş dindarlaryň hökmany harby gullukdan boşadylmagyny talap etmegi. Bu ýagdaý dünýewi saýlawçylaryň uly seslenmesine sebäp bolsa-da, Netanýahunyň häzirki ýaranlaryndan biri bolan Dini Sionizm partiýasynyň saýlawlaryň 3,25 göteriminden aşmagy howpy bar. Muňa garamazdan, Netanýahunyň töweregindäki koalisiýa hyzmatdaşlarynyň agzybirligi onuň iň uly artykmaçlygy hasaplanýar. Gaty bölünen gurluşy bolan Ysraýylyň oppozisiýa ganaty şu wagta çenli bir saýawan kandidatynyň töwereginde birleşip bilmedi. Sagçy Milli Howpsuzlyk ministri Itamar Ben-Gvir hem Haredi saýlawçylary bilen berk aragatnaşyk saklap, bu bileleşigiň möhüm bölegi bolmagynda galýar.

Oppozisiýanyň täze aktýorlary: Bennet we Eisenkot sahna çykýarlar

Netanýahunyň geçmişdäki iň ýakyn kärdeşlerinden biri we 2021-2022-nji ýyllar aralygynda premýer-ministr boljak Naftali Bennet milletçi we merkezi sagçy saýlawçylary bir gazanda eretmegi maksat edinýär. Şunuň bilen baglylykda Bennet öňki premýer-ministr airair Lapidiň merkezi partiýasy bilen birleşip, "Bile" atly bilelikdäki sanaw döretdi. Şeýle-de bolsa, bu täze görnüş jemgyýetçilik pikir soralyşyklarynda garaşylýan böküşe ýetmedi. Bennet ýurtdaky ilatyň bäşden bir bölegini emele getirýän arap partiýalaryny hökümetiň mümkin bolan ýagdaýyndan doly aýyrjakdygyny berk nygtaýar.

Oppozisiýa frontundaky ýene bir güýçli şahsyýet, öňki Baş ştabyň başlygy Gadi Eisenkot . Ne sagda, ne-de syýasy spektriň merkezinde ýerleşýän Eisenkot, iki segmentden-de saýlawçylaryň goldawyny almagy başardy. Netanýahunyň söweş kabinetinde 8 aý gulluk edeninden soň, hökümetiň harby strategiýalaryny berk tankytlap, işinden aýrylan tejribeli esger Bennetiň liderlik ugrundaky iň uly bäsdeşi hökmünde tapawutlanýar. 2025-nji ýylyň sentýabr aýynda esaslandyran "ashaşar" partiýasy bilen geçirilen saýlawlarda yzygiderli güýç gazanan Eýzenkot, bu ösüşi dowam etdirse, dolandyryjy Likud partiýasynyň iň güýçli bäsdeşi bolup biler.

Arap toparlary we Ysraýylyň duýgur saýlaw ulgamy

Mejlisde Ysraýylda arap we palestinaly raýatlary görkezýän dört dürli syýasy hereket bar: Konserwatiw Ra'am, kommunistlere gönükdirilen Hadaş, orta derejeli Ta'al we palestinaly milletçi Balad. Geçen saýlawlarda "Bilelikdäki sanaw" ady bilen bir topar hökmünde çykyş eden bu partiýalar 2021-nji ýylda bölünip aýryldy. Çep dünýewi ganatda ýurduň esaslandyryjy elementlerinden biri bolan Zähmet partiýasy we çepçi Sionist Meretz soňky ýyllarda ses ýitirilenden soň parlamentde galmak üçin birleşmek kararyna geldi.

Ysraýylda proporsional wekilçilik ulgamyna görä, bir partiýa parlamente wekilçilik etmek üçin tutuş ýurt boýunça azyndan 3,25 göterim ses almaly. 2022-nji ýylda geçirilen umumy saýlawlarda bu çäkden çykmagy başaran 10 dürli sanaw parlamente girmegi başardy. Bosagadan aşak düşýän sesler bloklaryň arasyndaky näzik deňagramlylyga gönüden-göni täsir edýär. 120 orunlyk Knessetde deputatlaryň paýlanyşy aýdyňlaşdyrylandan soň, prezident iň oňat pursat bilen hökümete ýolbaşçylyk etmek wezipesini bermek üçin partiýalar bilen maslahatlaşma işine başlar. Şeýle-de bolsa, täze koalisiýa döretmek adatça birnäçe hepde ýa-da birnäçe aýlap dowam edýän kyn gepleşikleri öz içine alýar.

Waşington liniýasynda Trumpyň dynç almagyna taýýarlyk

Geljekdäki çaklamalara görä, häzirki Netanýahu blogy 61 oturgyçda kynçylyk çekýär, güýji saklamak üçin zerur altyn san. Oppozisiýa üçin içindäki ideologiki tapawutlary ýeňip geçmek we umumy hökümet gurmak gaty kyn ýaly. Näbellilik gurşawynda Netanýahu ýakyn wagtda Waşingtona gidip, ABŞ-nyň öňki prezidenti we prezidentlige kandidat Donald Trump bilen möhüm sammit geçirer. Duşuşygyň esasy gün tertibi basyp alyş syýasaty, Gazadaky soňky ýagdaý we sebitleýin arhitektura bolar. Ysraýylyň metbugatyna ýaýradylan maglumata görä, Netanýahu Trumpyň basyp alan ýerlerinden çykmak baradaky talaplaryna garşy barlyşyksyz çemeleşmäge taýýarlanýar.

Ak tamyň administrasiýasynyň Ysraýyl baradaky soňky teswirleri; Siriýada, Liwanda we Gaza zolagynda gözegçilik edýän sebitlerinden çykmak üçin çynlakaý basyş astyndadygy mälim. Netanýahunyň bu basyşlara garşy ösdürjek garşylyk strategiýasy, ýakyn wagtda geçiriljek saýlawlaryň ykbalyny kesgitlär we ABŞ bilen strategiki hyzmatdaşlygyň geljegini kesgitlär. Bu aralykda, dünýä derejesinde gyzykly wakalar bolup geçýär; Meşhur pop ýyldyzy Katy Perriniň aýdymlarynyň biriniň rugsatsyz ulanylandan soň Ak tamyň gödek reaksiýasy halkara metbugatynda giňden ýaýrady.