Ysraýyl saýlawlarynda krizis: Netanýahu partiýasy daşary ýurtdan ses bermäge gelýänleriň öňüni almak isleýär

Ysraýylda geçiriljek möhüm saýlawlardan öň daşary ýurtlarda ýaşaýan raýatlaryň ses bermek hukugy sebäpli uly syýasy krizis ýüze çykdy. ABŞ-da ýerleşýän CNN telekanalynyň ýörite hasabatyna görä, daşary ýurtda ýaşaýan on müňlerçe Ysraýyl raýaty saýlaw güni öz ýurdunda bolmak we demokratik hukuklaryny ulanmak üçin uçuş peteklerini bron edip başlanda, premýer-ministr Benýamin Netanýahunyň ýolbaşçylygyndaky Likud partiýasy kynlaşdyrmak we bu saýlawçylaryň ýurda girmeginiň öňüni almak üçin kanuny çäre gördi.

Likud partiýasynyň Merkezi saýlaw komitetine gyssagly ýüz tutma

Likud partiýasy ýurda gaýdyp gelmek saparlaryny gurnaýan we daşary ýurtlardaky Ysraýyl raýatlarynyň ses bermegi üçin maddy-tehniki taýdan amatly bolan "Uçuş we ses" inisiatiwasynyň işiniň bes edilmegini isledi. Partiýanyň ýolbaşçylary Ysraýylyň Merkezi saýlaw komitetine resmi haýyş bilen ýüz tutup, bu guramanyň petiklenmegini isledi. Likud bu inisiatiwany "daşary ýurt çeşmeleri tarapyndan maliýeleşdirilýän bikanun we garaňky operasiýa" diýip häsiýetlendirse-de, bu ýagdaýyň saýlawlaryň bitaraplygyna we ygtybarlylygyna kölege saljakdygyny öňe sürdi.

Hökümet tarapyndan edilen bu gödek ädim oppozisiýa bilen hökümetiň arasyndaky dartgynlygy güýçlendirdi we demokratik hukuklaryň petiklenmäge synanyşýandygy barada çekişme döretdi. Oppozisiýa wekilleri, Likudyň bu inisiatiwasynyň aňyrsynda daşary ýurtlardan gelýän saýlawçylaryň esasan oppozisiýa gönükdirilendigi baradaky aladanyň bardygyny öňe sürýärler.

Ysraýylyň metbugatynda we jemgyýetçiliginde giň seslenme döreden bu kazyýet işi, saýlawdan öňki syýasy ýagdaýy hasam dartgynlaşdyrýar, şol bir wagtyň özünde-de hemmeleriň merkezi saýlaw komitetiniň gutarnykly kararyna garaşýarys.

"Uçuş we ses bermek" başlangyjy näme we näme üçin nyşana alynýar?

2023-nji ýylda Amerika-Ysraýyl Demokratiýa Koalisiýasy tarapyndan döredilen "Uçuş we ses bermek" özüni "Ysraýylyň demokratik esaslaryny goramagy we berkitmegi maksat edinýän bitarap raýat jemgyýeti başlangyjy" hökmünde kesgitleýär. Topar daşary ýurtly saýlawçylaryň syýahat çykdajylaryny gönüden-göni ýapmaýandyklaryny, ýöne iň amatly uçuş ugurlaryny kesgitlemek, köpçülikleýin bron arzanladyşlaryny üpjün etmek we täjirçilik uçuşlary ýeterlik bolmadyk ýerlerde çarter uçuşlaryny guramak üçin tehnologiki infrastrukturasyndan peýdalanýandygyny mälim etdi.

Inisiatiwanyň paýlaşýan maglumatlaryna görä, şu wagta çenli ulgamda 35 müňden gowrak Ysraýyl raýaty hasaba alyndy. Içerki gözlegler, 50 müňden gowrak saýlawçynyň saýlaw güni ses bermek üçin Ysraýyla dolanmagy meýilleşdirýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, Likud partiýasy koalisiýanyň arkasynda Amerikanyň gaznalarynyň bardygyny we bu býudjetleriň Ysraýylda hökümete garşy çykyş toparlaryna geçirilendigini öňe sürdi. Likud, bu gurluşyň oppozisiýa Demokratlar partiýasy bilen gönüden-göni organiki baglanyşyklarynyň bardygyny öňe sürýär.

Daşary ýurtly saýlawçylaryň sesleri näme üçin möhüm?

Syýasy analitikler we saýlaw hünärmenleri häzirki saýlawlaryň arasynda birek-birege garşy göreşi görkezýändigini, hatda daşary ýurtlardan birnäçe müň sesiň hem hökümetiň ykbalyny kesgitläp biljekdigini nygtaýarlar. Dünýädäki köp demokratik ýurtlardan tapawutlylykda Ysraýyl daşary ýurtlarda ýaşaýan raýatlaryna diplomatlardan we hökümet işgärlerinden başga ilçihanalarda ýa-da konsullyklarda ses bermek hukugyny bermeýär. Bu ýagdaý ses bermek isleýän her bir raýatdan Ysraýylyň çägine şahsy syýahat etmegini talap edýär.

Israelurduň ilatynyň takmynan 10 göterimini düzýän daşary ýurtlardaky Ysraýyl raýatlarynyň ses berişlige gatnaşmagy, bu berk düzgünler sebäpli gönüden-göni logistika we maliýe serişdelerine baglydyr. Şonuň üçin "Uçuş we ses" ýaly guramalar tarapyndan berilýän desgalary petiklemek ýa-da boşatmak, saýlaw arifmetikasyna gönüden-göni täsir etjek iň möhüm faktorlardan biri hasaplanýar.

Çeşme: Milliyet