Ysraýylyň Liwanda ak fosforyň ulanylmagy jedel döretdi

Ysraýylyň Liwana eden harby operasiýalarynda ak fosfor ulanylandygy baradaky aýyplamalar, Nýu-Yorkork Taýms tarapyndan görkezilen wizual subutnamalar bilen hasam täsirli boldy. Ak fosforyň, esasanam ilaty gür ilatly sebitlerde ulanylýandygy öňe sürülýär, halkara hukugy babatynda çynlakaý alada döretdi.

Ak fosforyň ulanylmagy we onuň täsiri

Ysraýyl goşunynyň Liwanyň strategiki sebitlerinde ak fosfor bombalaryny ulanandygy öňe sürülýär. Ok-däriniň bu görnüşi, kontaktyň üstünde öz-özünden ýanýar we çynlakaý zeper ýetirip biler. Hususan-da, Nabatiye şäherinde düşürilen suratlarda Ysraýyl Beaufort Castle -ni ele alanda ak fosforyň ulanylyşynyň yzlary görlüpdir.

30-njy maýda düşürilen suratlarda şäherde dykyz tüsse yzlary tapyldy. Ak fosfor howada täsir edende ýanýar we gözegçilik etmek kyn. Ysraýylyň bu görnüşli ok-däri ulanmagy halkara uruş kanunlarynyň çäginde jedel döredýär.

Liwanda ak fosforyň giňden ulanylmagy

Nýu-Yorkork Taýms gazetiniň habaryna görä, ak fosforyň Liwandaky Nabataea bilen çäklenmeýändigi aýdylýar. Kenarýaka Sur şäherinden başga-da, Al-Kuleýha, Hýýam we hohmor ýaly şäherlerde şuňa meňzeş ulanyşlaryň bardygy öňe sürüldi. Ysraýylyň bu sebitlerdäki işleri halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekdi.

Talaplaryň takyklygy sosial mediýada ýaýradylan wideo we suratlar bilen goldanýar. Suratlarda asmanda ýarylýan oklardan ak ak fosforyň akymlary ünsi özüne çekýär. Bu görnüşli ok-däriniň Amerikada öndürilen M825A1 oklary bilen gabat gelýändigi aýdylýar.

Öňki ulanyşlar we halkara reaksiýalar

Ysraýylyň ak fosfor ulanmagy täze bir ýagdaý däl. Şuňa meňzeş ulanyş öň Gazadaky çaknyşyklarda we 1982-nji we 2006-njy ýyllar aralygyndaky Liwan söweşlerinde dokumentleşdirilipdi. Anadolu gullugy tarapyndan neşir edilen " subutnamalar " kitabynda Gazanyň raýat ýerlerinde ak fosforyň ulanylandygyny görkezýän suratlar we resminamalar görkezildi. Hasabatda Ysraýylyň has ygtybarly alternatiwalary ulanmalydygy nygtalýar. Gurama, M150 ok-däri ýaly az zyýanly wariantlary saýlamagy maslahat berýär.

Halkara hukugy we ak fosforyň ulanylyşy

Ak fosforyň uruş kanunlaryna laýyklygy, ulanylýan kontekstine baglylykda jedelli. Halkara hukugy şeýle ok-därileriň asuda ilatyň ýaşaýan ýerlerinde ulanylmagyny gadagan edýär. Ysraýylyň bu düzgünleri bozandygy baradaky aýyplamalar Birleşen Milletler Guramasy we beýleki halkara guramalary tarapyndan göz öňünde tutulýar.

Liwan hökümeti Ysraýylyň halkara platformalarynda ak fosfor ulanmagyndan alada bildirdi. Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşine iberilen hatlarda 600-den gowrak ýangynyň ak fosfor sebäpli bolandygy habar berildi. Liwan hökümetiniň bu mesele boýunça başlangyçlary geljekdäki diplomatik gatnaşyklarda aýgytly bolup biler. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň belleýşi ýaly, ak fosforyň saglyga ýetirýän ýaramaz täsiri halkara jemgyýetçiligini bu meselede has seresap bolmaga itergi berip biler.