Ysraýylyň metbugat azatlygyna senzurasy

Ysraýylda metbugat azatlygy 2025-nji ýylda harby senzuranyň täsiri astynda galmagyny dowam etdirýär. Pressurduň metbugat azatlygy sanawynda 180 ýurtdan 116-sy bar. Indiki derejä düşdi. Esasanam Eýran bilen bolan dartgynlyk döwründe habarlaryň günde ortaça 15 gezek halka ýetmeginiň öňüni alýar. Bu habarlar, raketa gonýan ýerleri, gizlin ýarag söwdasy we aňtaw işleri ýaly köp sanly mowzukda senzura sezewar edilýär. 2024-nji ýylda iň ýokary derejä ýeten senzura 20 müň 770 habar hekaýasynyň goşunyň gözegçiliginde bolmagyna sebäp boldy. Bu habarlaryň 1635-si düýbünden gadagan edilen bolsa, 6 müň 265-iň mazmuny üýtgedildi ýa-da senzura edildi.

2025-nji ýylda goşuna hödürlenýän habarlaryň sany 17 müň 176 -a çenli azaldy. Bu döwürde neşir edilmeginden düýbünden petiklenen habarlaryň sany 753, mazmuny üýtgedilen ýa-da bölekleýin senzura edilen habarlaryň sany 4 müň 974 boldy. Bu sanlar geçen ýyl bilen deňeşdirilende senzuranyň kem-kemden azalandygyny görkezýän hem bolsa, 2025-nji ýylda soňky 15 ýylda iň agyr senzura amallaryna şaýatlyk edýär.

Goşunyň senzura mehanizmi

Soňky iki ýylda senzuranyň ýokarlanmagynyň aşa sagçy we dini-sionist kanunçylyk býurokratlaryna garyndaşlarynyň bellenilmegi görkezilýär. Ysraýyl goşunynyň senzuranyň öňki başlygy, brigada generaly Kobi Mandelblit 2025-nji ýylyň apreline çenli işledi, şondan soň bu wezipä Netanel Kula bellendi. Kula işe girişenden gysga wagt soň premýer-ministr Benýamin Netanýahunyň ogly daşary ýurtda jaý satyn alýandygy baradaky habaryň efirden çykarylandygy habar berildi.

Metbugat üçin goşa standartlar

Premýer-ministr Netanýahu bilen ýakyn 14-nji kanal, birnäçe gezek harby maglumatlary ýaýradýandygyna garamazdan jezalandyrylmady. Bu harby senzura arkaly metbugat azatlygyna aşa gatyşmagy emele getirýän hem bolsa, Ysraýyl goşunynyň bu erkinligi iň çynlakaý bozmagy däl. 2023-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri Gazada, Liwanda, Yemenemende we Eýranda 250-den gowrak journalistsurnalist öldürildi we käbirleri gönüden-göni nyşana alyndy. Ysraýylyň çäginde hödürlenen täze kanun taslamasy Ysraýyl metbugatynyň garaşsyzlygyny pese gaçyrmagy maksat edinýär. Hökümet metbugat guramalaryna gözegçilik etmäge synanyşýar we özüne ýakyn journalistsurnalistlere ygtyýarlyk bermegi maksat edinýär.

Metbugat azatlygy indeksi we öz-özüni senzura etmek

Bu wakalar Ysraýylyň halkara metbugat azatlygy indeksinde çalt pese gaçmagyna sebäp boldy. Mundan başga-da, harbylaryň resmi gatyşmagy metbugat azatlygyna ýeke-täk howp däl; Journalistsurnalistleriň öz-özüne senzura etmegi hem möhüm faktor. Ysraýylyň esasy habar beriş kanallary kanuny päsgelçilik bolmasa-da, ynsanperwerlik pajygasyna, parahat ilatyň ölümine we harby syýasatlaryna üns bermeýär. Bu senzura harby sütem sebäpli däl; Theurnalistleriň we metbugat guramalarynyň öz isleglerinden gelip çykýar. Şonuň üçin Ysraýylda metbugat azatlygy çynlakaý howp astyndadyr.

Netijede, Ysraýylda metbugat azatlygyna garşy senzura amallary milli howpsuzlyk sebäpli giň gerimde dowam edýär. Bu ýagdaý ýurduň halkara arenasyndaky metbugat azatlygynyň reýtinginiň peselmegine sebäp bolsa-da, metbugat guramalarynyň garaşsyzlygyna we bitaraplygyna ýaramaz täsir edýär.