Ysraýylyň Siriýa hereketi we Türkiye meýilnamasy: Ankara-Tel Awiw liniýasynda gapma-garşylyk töwekgelçiligi barmy?

Siriýadaky harby deňagramlylygy sarsdyran soňky wakalar Ankara bilen Tel Awiwiň arasyndaky dartgynlygy täze bosaga getirdi. Ysraýylyň Siriýanyň çägindäki howa operasiýalaryndan soň Türkiýäni gönüden-göni nyşana almagy sebitleýin söweş senarisini gün tertibine getirdi. Ysraýylyň metbugatynda "Türkiye bilen gyzgyn çaknyşyk töwekgelçiliginiň" aç-açan beýan edilmegi iki ýurduň arasyndaky diplomatik we harby deňagramlylygy sarsdyryp biler. Şeýlelikde, Tel Awiwiň bu howply hereketiniň arkasynda haýsy strategiki hasaplamalar bar? Türkiye bu açyk kynçylyga garşy haýsy strategiýa eýerer? Hünärmenler sebitdäki soňky wakalara we Ankaranyň bolup biljek hereketlerine baha berdiler.

ABŞ-nyň Türkiýedäki ilçisi we Siriýa boýunça ýörite wekili Tom Barak hem bu ýagdaýyň Ysraýyl, Türkiýe we Siriýa arasynda gözegçiliksiz harby güýçlenmegine sebäp bolup biljekdigini duýdurdy. Barak sebitdäki türk güýçleriniň Ysraýyl uçarlarynyň ugrundan habarsyz bolsa, özlerine garşy hüjüm duýulmagy bilen uçarlaryny aýryp biljekdigini we munuň gaty howply netijelere sebäp bolup biljekdigini aýtdy.

Terrorçylyk we howpsuzlyk boýunça hünärmen Koşkun Başbuğ Ysraýylyň Liwan we Eýran frontlaryndaky hereket meýdanynyň azalandygyny görkezdi. Başbuğyň pikiriçe, Tel Awiw administrasiýasynyň söweşi sebit derejesine ýaýratmagynyň ýeke-täk ýoly indi Siriýanyň arenasyna öwrüldi. ABŞ-nyň Liwan we Eýran meseleleri babatynda Ysraýyla çäklendiriji garaýşynyň bardygyny mälim eden Başbuğ, Netanýahu hökümetiniň bu basyşy ýeňip geçmek üçin Siriýa boýunça täze krizis döretmäge synanyşýandygyny öňe sürdi.

ABŞ-nyň Siriýadaky bu howply tendensiýany duruzyp biljek ýeke-täk güýçdigini mälim eden Başbuğ, Ankara bilen Waşingtonyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy. Türkiýäniň gönüden-göni harby jogap bermek bilen Türkiýäniň döreden bu prowokasiýa duzagyna düşmejekdigini mälim eden bilermen, "Türkiýe Ysraýylyň Siriýada batgalyk döretmek arkaly özüni bu prosese çekmek isleýändigini bilýär. Ankara bu meýilnamany puja çykarmak üçin Waşington arkaly Tel Awiwden basyş talap eder" -diýdi.

Başbuğ Ysraýyl bilen Türkiye arasynda bolup biläýjek gyzgyn çaknyşygyň sebitdäki ähli deňagramlylygy bozup biljekdigini we ABŞ-nyň ýarany Türkiye bilen gapma-garşylyga töwekgelçilik edip bilmejekdigini aýtdy. ABŞ-nyň wise-prezidenti J.D. Wans yň Ysraýyla "Biz ýeke-täk ýaranymyz, siz hem ýitirersiňiz" duýduryşyny ýada salýan Başbuğ, diplomatik kanallaryň we açyk diplomatiýanyň üznüksiz dowam etjekdigini aýtdy.

Ysraýylyň halkara jemgyýetçiliginde deňagramly bolmalydygyna bolan ynamyň günsaýyn artýandygyny aýdyp, Taşçy, hatda ABŞ-nyň strategiki bähbitlerine laýyklykda Türkiýäniň Ysraýyly çäklendirmekdäki roluna ABŞ-nyň has oňaýly seredip biljek döwrüne gadam basdyk. Taşçy, esasanam Ysraýylyň prowokatiw hereketleri 27-nji oktýabra çenli dowam etse, deňagramlylyk gözlegine sebit we global gatnaşyjylaryň has işjeň goldaw berip biljekdigini aýtdy.