Израилдин Сирия кыймылы жана Түркия планы: Анкара-Тель-Авив линиясында кагылышуу коркунучу барбы?

Сириядагы аскердик тең салмактуулуктарды солкулдаткан акыркы окуялар Анкара менен Тель-Авивдин ортосундагы чыңалууну жаңы босогого алып келди. Израилдин Сирия чек араларындагы аба операцияларынан кийин Түркияны түздөн-түз бутага алган билдирүүлөрү аймактык согуш сценарийин кайрадан күн тартибине алып чыкты. Израилдик басма сөздө ачык айтылган «Түркия менен ысык кагылышуу коркунучу бар» деген билдирүүлөр эки өлкөнүн ортосундагы дипломатиялык жана аскердик тең салмактуулуктарды солкулдата алат. Демек, Тель-Авивдин бул коркунучтуу кадамынын артында кандай стратегиялык эсептөөлөр жатат? Бул ачык чакырыкка каршы Түркия кандай стратегияны карманат? Эксперттер аймактагы акыркы абалдарды жана Анкаранын мүмкүн болгон кадамдарын баалашты.

Израилдин Абу Зухур чабуулу жана Түркияга ачык коркунучтар

Израиль армиясы Сириянын түндүгүндө стратегиялык мааниге ээ болгон Абу Зухур аскердик аэропортуна 8 жолу абадан сокку урду. Кол салуудан кийин дароо Израилдин премьер-министри Түркиянын аймактагы аскерий катышуусун жана ыктымал жайгаштырууну түздөн-түз бутага алган катаал билдирүү жасады. Израил медиасында кеңири орун алган анализдерде Тель-Авив бул операцияны Түркия менен түздөн-түз аскерий кагылышуу коркунучуна салып да жасаганы баса белгиленди. Айрыкча, Анкаранын абадан коргонуу системаларын, учкучсуз учуучу аппараттарды жана башка өнүккөн аскердик элементтерин Сирия аймагында жайгаштыруусуна терең тынчсыздануу билдирилди.

Канал 13 менен маек курган жогорку даражалуу Израилдик аткаминер Түрк куралдуу күчтөрү менен ачык согушууну каалабагандарын, бирок акыркы кадам менен бул тобокелдик толугу менен өзүнө алынганын айтты. Израил тараптын Анкарага байланыштуу тынчсызданууларынын негизинде эки негизги нерсе бар: Биринчиси, Сирияда түзүлүшү мүмкүн болгон түрк аскерий базасы Израилдин аймактагы эркин кыймыл мейкиндигин толугу менен чектейт. Экинчиси, учак конуучу кемелерден жана 12ден ашык суу астындагы кайыктан турган түрк деңиз флотунун тоскоолчу күчү. «Маарив» гезити «Израиль үнсүздүгүн бузуп, Түркияны бутага алды» деген талдоосунда Абу Зухур аэропортунун Түркия чек арасына болгону 70-80 километр алыс экенине көңүл буруп, Анкара-Дамаск карым-катнаштарынын жүрүшүн эске алуу менен Израилдин бул кадамды сөзсүз түрдө көргөнүн айтты.

АКШнын Түркия элчиси жана Сирия боюнча атайын өкүлүТом Барак да темага байланыштуу билдирүүсүндө бул абалдын Израил, Түркия жана Сириянын ортосунда көзөмөлсүз аскерий күчөшүнө алып келиши мүмкүн экенин эскертти. Барак, эгер аймактагы түрк күчтөрү Израил учактарынын багытын билбесе, аларга каршы кол салуу сезими менен реактивдерин чыгарып салышы мүмкүн экенин жана мунун абдан кооптуу натыйжалары болушу мүмкүн экенин белгиледи.

"Түркияны Сириянын сазына тарткылары келет"

Сириядагы бул кооптуу тенденцияны токтото ала турган жалгыз күчтүн АКШ экенин белгилеген Башбуг, Анкара менен Вашингтондун ортосундагы дипломатиялык карым-катнаштардын өтө маанилүү экенин баса белгиледи. Түркиянын түз аскерий жооп берүү менен Израил койгон бул провокация тузагына түшпөй турганын белгилеген эксперт : «Түркия Израилдин Сирияда сазды пайда кылуу менен бул процесске тартылгысы келгенин билет, Анкара бул планды жокко чыгаруу үчүн Вашингтон аркылуу Тель-Авивге кысым көрсөтүүнү талап кылат»,-деди.

Башбуг ошондой эле Израил менен Түркиянын ортосунда мүмкүн болгон ысык кагылышуу аймактагы бардык тең салмактуулуктарды бузарын жана АКШнын шериктеши Түркия менен кагылышуу коркунучу жок экенин айтты. АКШнын вице-президентиДж.Д. Вэнсдин Израилге: «Биз жалгыз шериктешпиз, силер да бизден айрыласыңар» деген эскертүүсүн эске салган Башбуг, дипломатиялык каналдар менен арткы дипломатиянын үзгүлтүксүз улана турганын айтты.

Мекке келишими жана Түркиянын саясий болот куполу

Dr. Окутуучу Уфук Нежат Ташчы Израилдин акыркы убакта эч кандай эл аралык мыйзамды жана аскердик чек араны тааныбаганын баса белгиледи. Нетаньяхунун АКШ Конгрессиндеги баяндамасында Түркиянын Сириядагы бар экенин көрсөткөн карталарды колдонгонуна карабай күткөн колдоосун таба албаганын белгилеген Ташчы Израилдин премьер-министринин ичинде жана сыртында тыгылып калгандыктан дагы агрессивдүү кыймылдарга кайрылганын белгиледи.

Түркия, Сауд Арабия жана Пакистандын ортосунда кол коюлган Мекке келишиминин Израилдин аймактык пландарын үзгүлтүккө учуратканын белгилеген Ташчы, Анкаранын бир гана коргонуу өнөр жайында эмес, дипломатияда да чоң «темир куполду» курганын айтты. Ташчы: «Түркия Балкандардан Чыгыш Жер Ортолук деңизге, Африка мүйүзүнөн Перс булуңуна чейин кеңири коопсуздук архитектурасын курду. Мекке келишими менен мусулман өлкөлөр үчүн үчүнчү альтернативалуу жол сунушталды. Израиль эми мүмкүн болгон кол салууга каршы Түркияны гана эмес, күчтүү аймактык союзду табат»,-деген баа берди.

Эл аралык коомчулукта Израилдин тең салмактуу болушу керек деген ишенимдин күндөн-күнгө күчөп баратканын белгилеген Ташчы, Түркиянын стратегиялык кызыкчылыктарына ылайык Израилди чектөөдөгү ролуна АКШ да жакшыраак карай турган мезгилге киргенибизди айтты. Ташчы өзгөчө Израилдин провокациялык кыймылдары 27-октябрга чейин уланса, бул тең салмактуулук изденүүсүнө аймактык жана глобалдык актерлор дагы активдүү колдоо көрсөтө аларын белгиледи.