1918-yil 28-mayning Ozarbayjon mustaqilligi tarixidagi oʻrni

1918 yil ozarbayjon xalqi taqdirini belgilab bergan muhim burilish davri boʻldi. Birinchi jahon urushidan keyin Rossiya imperiyasining parchalanishi bilan Kavkazda yangi siyosiy muvozanatlar shakllandi. Bu jarayonda Ozarbayjon xalqi 1918-yil 28-may kuni oʻz mustaqilligini eʼlon qilib, tarixga kirdi.

Kavkazda yangi respublika tugʻildi

Tbilisida toʻplangan Ozarbayjon Milliy kengashi Ozarbayjon Respublikasi deb eʼlon qildi. Bu yangi davlat Kavkaz va turk dunyosida xalq irodasiga asoslangan birinchi respublika sifatida muhim oʻrin egalladi. Zamonaviy davlat tuzilmasining asoslari tezda qurildi, koʻppartiyaviylik parlament tizimiga oʻtdi.

Islohotlar va xotin-qizlar huquqlari

Respublika tashkil etilishi bilan huquq, taʼlim, tashqi siyosat va harbiy sohalarda islohotlar amalga oshirildi. Eng hayratlanarli voqealardan biri ayollarga saylash va saylanish huquqi berilganligi edi. Shunday qilib, Ozarbayjon ayollarga siyosiy huquq bergan birinchi musulmon davlati boʻldi.

Bokuning ishgʻol qilinishi va ozod etilishi

PoytaxtBoku arman va bolshevik guruhlar qoʻlida boʻlsa, hukumat bir muddat Genceda faoliyatini davom ettirdi. Ozarbayjon mustaqilligini birinchi boʻlib tan olgan davlat Usmonlilar imperiyasi boʻlib, ikki davlat oʻrtasida shartnomalar imzolangan. Nuri Posho qoʻmondonligidagi Kavkaz Islom armiyasi 1918-yil 15-sentabrda Bokuni ozod qildi.

Jumhuriyatning qisqa umri

Ozarbayjon Respublikasi 23 oy davomida oʻz faoliyatini davom ettirdi. Sovet istilosi 1920-yil 28-aprelda Qizil Armiyaning Bokuga kirishi bilan boshlandi. Ammo bu qisqa vaqt ichida amalga oshirilgan islohotlar Ozarbayjon xalqining mustaqillikka intilishini kuchaytirdi.

Sovet davri va Mustaqillik uchun kurash

Sovet istilosidan soʻng hukumat aʼzolari va aʼzolari mamlakatni tark etishga majbur boʻldi. Biroq ular butun umri davomida Ozarbayjonning mustaqillik uchun kurashini qoʻllab-quvvatlashda davom etdilar. Mamlakat asoschisi sanalgan Mehmet Emin Resulzodaning “Bir marta koʻtarilgan bayroq boshqa tushmaydi” degan soʻzi mustaqillik uchun kurashning ramziga aylandi.

Qayta tugʻilish: Ozarbayjon Mustaqillik Deklaratsiyasi

Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Ozarbayjon yana oʻz mustaqilligini eʼlon qildi. Bu jarayonda uning 1918-1920-yillarda faoliyat koʻrsatgan Ozarbayjon Respublikasining merosxoʻri ekanligi alohida taʼkidlandi.

Bu tarixiy qadamlar ozarbayjon xalqining mustaqillikka erishish yoʻlida doimiy iz qoldirib, mamlakat kelajagini belgilab berdi. Bugun Ozarbayjon xalqaro maydonda oʻz oʻrnini egallab, mustaqillik uchun kurashini ham, mintaqaviy taʼsirini ham anglab yetmoqda.