Ahmet Hoshim: Turk adabiyotining nuri va oqshom shoiri

Ahmet Hoshim turk adabiyotida ham she’riyatda, ham nasrda chuqur iz qoldirgan adibdir. Fecr-i Atining yetakchi nomlaridan biri bo‘lgan Hoshim o‘z asarlari bilan adabiyot olamida mustahkam o‘rin egalladi. 1887-yilda Bag‘dodda tug‘ilganbu ustoz adib bolalik yillarini Dajla qirg‘og‘ida o‘tkazgan va bu davrda boshidan kechirgan his-tuyg‘ulari kelajakda yozadigan asarlariga ilhom bergan.

Ahmet Hoshim hayotining ilk davri

Ahmet Hoshim Go‘zalning o‘g‘li Fezrif, Go‘zannor bo‘lib tug‘ilgan. Bey va Sara Xonim. Otasining tayinlanishi tufayli ta’limni turli shaharlarda tamomlagan Hoshim onasi vafotidan so‘ng 1895 yili Istanbulga ko‘chishga majbur bo‘ladi. Numune-i Terakki maktabida ta'lim boshlagan Hoshim, bir yil o'tib Galatasaroy o'rta maktabiga ko'chib o'tdi.

O'rta maktab yillarida Ahmet Hikmet Muftuog'ludan adabiyot saboq olar ekan, Tevfik Fikret unga til va imlo darslarida rahbarlik qildi. Bu davrda uning adabiyotga qiziqishi ortib, shu sohada ilk asarlarini yarata boshlaydi. Muftuo'g'li va bir do'sti tomonidan berilgan "Fransuz she'riyat antologiyasi" nomli asari uning adabiy dunyoqarashini kengaytirdi.

Fecr-i Ati davri va adabiyotshunoslik

1907 yilda Galatasaroy o'rta maktabini bitirgan Hoshim, bu jamiyatning asoschilaridan biri bo'lib, 1901-yilda Fecr-ga aylandi. estetikani birinchi o'ringa qo'yib, yosh yozuvchilar birlashadigan platforma. Guruhning “Adabiyotni mafkura emas, estetika ixtiyoriga berish” shiori ham Hoshimning adabiy tushunchasiga mos edi. 1912-1914 yillarda Moliya vazirligida tarjimon bo‘lib ishlagan. 1913 yilda Fecr-i Ati jamoasi tarqalgach, Hoshim adabiy ijodida tanaffusga uchradi.

I. Jahon urushi va undan keyin

I. Ikkinchi jahon urushi davrida zaxiradagi ofitser sifatida harbiy xizmatga chaqirilgan Hoshim, bu davrda Yakup Kadri Karaosmanog'lu bilan birga xizmat qildi. Urushdan keyin Davlat qarzlari boshqarmasi va Usmonli bankida ishlagan. Jurnalistlik faoliyati bilan birga davlat xizmati hayotini ham davom ettirgan Hoshim, Aksham va Ikdam gazetalarida maqolalar yozdi.

1921-yilda nashr etilgan “Ko‘l soatlari” kitobi bilan Yahyo Kamol Beyatlidan keyin sof she’riyatning muhim namoyandalaridan biri sifatida qabul qilindi. Bu asar Shayh Galip estetikasidan oziqlangan boʻlib, “Koʻl soatlari”, “Koʻl qushlari”, “Erkin jozibalar” va “Turli sheʼrlar” kabi toʻrt qismdan iborat edi.

Parij va Frankfurt yillari

Ahmet Hoshim 1924-yilda buyrak kasalligi tufayli Parijga boradi. U 1926-yilda yana Parijga, 1932-yili Frankfurtga borib, davolanish izlanishlarini davom ettirdi, biroq oʻzi xohlagan natijani ololmay qaytishga majbur boʻldi. U Parijga qilgan sayohati davomidagi kuzatishlarini "Frankfurt sayohatnomasi" nomli asarida jamlagan. U 1928-yili “Bizga ko‘ra” kitobida hozirgi maqolalarini ham jamlagan.

San’at tushunchasi va merosi

Ahmet Hoshim o‘zining badiiy hayoti davomidaimpressionizm vasimvolizm harakatlaridan ta’sirlangan va “ san’at tamoyiliniga qabul qilgan. She’rlarida ichki uyg’unlik va obrazlar boyligini, ayniqsa, quyosh botishi mavzulari haqida gap ketganda birinchi o’ringa qo’ygan muallif turk adabiyotida “kechki shoir” unvoniga sazovor bo’ldi.

“Hayotim o’t edi men uchun” degan Hoshim umrining so’nggi kunlarida “G’uzin” deb atagan Zarife O’zgunluga turmushga chiqdi. U 1933-yil 4-iyun kuni 49 yoshida og‘ir kasallik tufayli Kadiko‘ydagi uyida vafot etdi. Eyüp qabristoniga dafn etilgan Hoshim unutilmas she’rlari bilan adabiyot olamida doimiy iz qoldirdi.