ABŞ-İran münaqişəsi yenidən alovlandı: Hörmüz boğazı bağlandı, atəşkəs razılaşması pozuldu

ABŞ ilə İran arasında keçən ay imzalanan və bölgədəki gərginliyi müvəqqəti olaraq azaldan razılaşma həftə sonu həyata keçirilən intensiv qarşılıqlı hücumlardan sonra öz qüvvəsini tamamilə itirib. Bazar günü İran ünsürləri; Qətər, Küveyt, İordaniya, Oman və digər Körfəz ölkələrində ABŞ-la əlaqəli strateji obyektləri hədəf alanda böhran yeni ölçüyə keçdi. ABŞ ordusunun bu hücumlara cavab olaraq İran ərazisinə qarşı yeni əməliyyatlara başladığını açıqlaması Hörmüz boğazının təhlükəsizliyini və 60 günlük danışıqlar müddətini nəzərdə tutan müvəqqəti sülh planını qeyri-müəyyənliyə sürükləyib.

Körfəz ölkələri atəş xəttindədir: Hücumlar bütün regiona yayılır

İran tərəfindən həyata keçirilən son hərbi əməliyyatların əvvəlki hücumlarla müqayisədə daha geniş coğrafi əraziyə yayıldığı və onların hərbi intensivliyinin yüksək olduğu bildirilir. Aprel ayından bəri heç bir hücuma məruz qalmayan və böhranda vasitəçilik rolunu oynayan Qətər də bu dəfə hədəfə alınan ölkələr arasında olub. Qətər hökuməti hücumlar zamanı qəlpələrin düşməsi nəticəsində biri uşaq olmaqla 3 mülki şəxsin yaralandığını açıqlayıb.

May ayından bəri sakitliyini qoruyan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) hava hücumundan müdafiə sistemlərinin İrandan atılan bir çox raket və pilotsuz uçuş aparatlarını (PUA) uğurla məhv etdiyini açıqlayıb. Eynilə, Bəhreyn administrasiyası hava məkanına olan təhdidlərin qarşısı alındığını bildirdi; İordaniya raket hücumlarına məruz qaldığını, Oman isə intensiv İHA axınına məruz qaldığını açıqlayıb. Küveyt ordusundan verilən rəsmi açıqlamada hücumların bəzi bölgələrə ciddi ziyan vurduğu, neft qazma platformasında çalışan bir işçinin yaralandığı bildirilib.

ABŞ Hava Hücumlarını artırdı: "Biz onlara ağır zərbələr vururuq"

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bazar günündən etibarən İrandakı hərbi hədəflərə qarşı yeni və hərtərəfli hava əməliyyatlarının başladığını açıqlayıb. Əməliyyatların əsas məqsədinin Hörmüz boğazından keçən beynəlxalq ticarət və mülki gəmilərə qarşı İranın hücum imkanlarını tamamilə aradan qaldırmaq olduğu vurğulanıb. CENTCOM-un sözçüsü Tim Hawkins, Amerika döyüş təyyarələrinin havada bir İran qanadlı raketini və birtərəfli hücum PUA-nı zərərsizləşdirdiyini açıqladı.

Röyter xəbər agentliyinə baş verənlərlə bağlı qısa açıqlama verən ABŞ prezidenti Donald Tramp hərbi əməliyyatları təsdiqləyərək, "Biz onlara ağır zərbələr vururuq" dedi. Əvvəlki açıqlamada CENTCOM üç gecə davam edən əməliyyatlarda İranın 300-dən çox hərbi nöqtəsinin vurulduğunu və təkcə şənbə günü hədəf alınan obyektlərin sayının 140-a çatdığını iddia etmişdi.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun sərt cavabı

İran İnqilab Keşikçiləri ABŞ-ın hava hücumlarına cavab olaraq İordaniya sərhədləri daxilində hərbi komandanlıq və idarəetmə mərkəzini və İHA anqarlarını vurduqlarını açıqlayıb. Tehran administrasiyası həmçinin ABŞ-ın Küveytdəki radar bazası və reaktiv yaylım atəşi mövqelərini hədəf aldığını, ABŞ-ın təyyarədaşıyan gəmilərinə logistika və yanacaq dəstəyi verən kritik platformaların Omanda vurulduğunu iddia edib. Qətərdə ABŞ-ın döyüş təyyarələrinə texniki xidmət mərkəzinin və komanda-nəzarət obyektinin də məhv edildiyi iddia edilsə də, bu iddialar müstəqil mənbələr tərəfindən hələlik təsdiqini tapmayıb.

İran yerli mediası Hörmüz boğazı yaxınlığında yerləşən Sirik və Bəndər Abbas liman şəhərləri və Qeşm adasının ətrafında şiddətli partlayışların baş verdiyini və raket hərəkətliliyinin müşahidə edildiyini bildirib. Bu bölgələr İran hərbi qüvvələrinin ən strateji bazalarına ev sahibliyi etməklə tanınır.

Refdə atəşkəs sazişi: Diplomatik kanallar bloklanıb

ABŞ və İran arasında keçən ay imzalanan saziş Hörmüz boğazının beynəlxalq dəniz nəqliyyatı üçün yenidən açılmasını və 60 günlük danışıqlardan sonra daimi sülhün bərqərar edilməsini nəzərdə tuturdu. Bununla belə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən həftə verdiyi açıqlamada atəşkəsin faktiki olaraq başa çatdığını bildirsə də, yeni diplomatik təmaslara tam bağlı olmadıqlarını bildirmişdi.

İranın baş müzakirəçisi Məhəmməd Baqir Qalibaf sosial media platformasında verdiyi açıqlamada sərt mesajlar verdi. Kalibaf, "Birtərəfli razılaşmalar dövrü bitdi. Biz sizə dedik: Sözünüzün üstündə durun, ya da əvəzini ödəyin" deyərək Vaşinqtona meydan oxudu. Şənbə günü Maskatda keçirilən danışıqlar ABŞ-ın Omana təzyiqi səbəbindən uğursuzluqla nəticələnib.

Hörmüz boğazı yenidən bağlandı: Enerji dəhlizində böyük böhran

Qlobal enerji daşınmasının ən kritik tranzit nöqtəsi olan Hörmüz boğazı İran tərəfindən yenidən hər iki istiqamətdə nəqliyyata bağlanıb. Tehran administrasiyası şənbə günü axşam saatlarında icazəsiz marşrutla hərəkət edən gəmiyə xəbərdarlıq atəşi açıldığını, bazar günü isə başqa bir ticarət gəmisinin hərəkət qabiliyyətindən məhrum edilərək dayandırıldığını bildirdi. İran tərəfindən yeni yaradılmış Fars Körfəzi Boğazı İdarəsi ABŞ hərbi ünsürlərinin bölgədəki qeyri-qanuni fəaliyyətləri bitənə və bölgədə sabitlik əldə olunana qədər boğazdan keçidlərin dayandırıldığını açıqlayıb.

Dünyada neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının təxminən beşdə birinin həyata keçirildiyi bu kritik su yolunda daimi icazə və vergi sistemi qurmaq istəyən İran, təsdiqi olmadan heç bir gəminin keçməsinə icazə verilməyəcəyini təkrarlayır. ABŞ administrasiyası bu iddiaları rədd edərək deyib: “İran boğaza nəzarət etmir, dəniz nəqliyyatı davam edir”.

Bölgədəki yüksək təhlükəsizlik riskinə baxmayaraq, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin rəhbərlik etdiyi Birgə Dəniz Məlumat Mərkəzi Oman sahillərində uzadılmış cənub marşrutunun ikitərəfli dəniz nəqliyyatı üçün açıq olduğunu açıqladı. Lakin Hindistan hökuməti Oman sahillərində GFS Galaxy konteyner gəmisinə hücumdan sonra Hindistan vətəndaşından xəbər olmadığını açıqlayıb. Oman gəmidəki 23 ekipaj üzvünün hamısının xilas edildiyini bildirib. Hadisələrin ardınca Qətər administrasiyası ticarət gəmiləri də daxil olmaqla balıqçı qayıqları və reaktiv xizəklərdən fəaliyyətlərini dayandırmağı xahiş edib. Oman hökuməti ərazisinə İHA hücumları ilə əlaqədar İran səfirini nazirliyə çağıraraq nota verərkən, ABŞ-ın Omandakı səfirliyi Dukm və Musandam bölgələrindəki vətəndaşlarını sığınmağa çağırıb.