ABŞ-Eýran dawasy höküm sürdi: Hormuz bogazy ýapyldy, ýaraşyk şertnamasy ýykyldy

ABŞ bilen Eýranyň arasynda geçen aý sebitde ýüze çykan dartgynlygy wagtlaýyn azaldýan şertnama hepdäniň ahyrynda geçirilen güýçli özara hüjümlerden soň güýjüni doly ýitirdi. Dynç güni eýran elementleri; Krizis, Katar, Kuweýt, Iordaniýa, Oman we beýleki Aýlag ýurtlaryndaky ABŞ bilen baglanyşykly strategiki desgalary nyşana alanda, täze bir ugra geçdi. ABŞ goşunynyň bu hüjümlerden ar almak üçin Eýranyň çägine garşy täze operasiýa başlandygy baradaky habary Hormuz bogazynyň howpsuzlygyny we 60 günlük gepleşik döwrüni göz öňünde tutýan wagtlaýyn parahatçylyk meýilnamasyny näbellilige öwürdi.

Aýlag ýurtlary ot ýakasynda: Hüjümler tutuş sebite ýaýrady

Eýran tarapyndan geçirilen soňky harby operasiýalaryň öňki hüjümler bilen deňeşdirilende has giň geografiki sebite ýaýrandygy we harby güýçleriniň ýokarydygy habar berildi. Aprel aýyndan bäri hiç hili hüjüme sezewar edilmedik we krizisde araçy rol oýnan Katar bu gezek nyşana alnan ýurtlaryň arasynda boldy. Kataryň hökümeti hüjümler wagtynda üç sany parahat ýaşaýjynyň, şol sanda bir çaga ýaralanandygyny habar berdi.

Maý aýyndan bäri asuda bolan Birleşen Arap Emirlikleri (BAE) howa gorag ulgamlarynyň Eýrandan uçurylan köp sanly raketany we pilotsyz howa ulaglaryny (UAV) üstünlikli ýok edendigini habar berdi. Şonuň ýaly-da, Bahreýn administrasiýasy howa giňişligine abanýan howplaryň öňüni aldy; Iordaniýa raketa hüjümlerine sezewar edilendigini, Umman bolsa güýçli uçarmansyz howa akymynyň bardygyny mälim etdi. Kuweýt goşunynyň resmi beýanatynda hüjümleriň käbir sebitlerde uly zyýan çekendigi we nebit buraw platformasynda işleýän bir işgäriň ýaralanandygy mälim edildi.

ABŞ-da howa zarbalarynyň sany köpeldi: "Biz olara agyr urýarys"

ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) ýekşenbe gününden başlap Eýrandaky harby nyşanalara garşy täze we hemmetaraplaýyn howa operasiýalarynyň başlandygyny habar berdi. Amallaryň esasy maksady, Eýranyň Hormuz bogazyndan geçýän halkara söwda we raýat gämilerine garşy hüjüm kuwwatyny doly ýok etmekdigi nygtaldy. CENTCOM-yň metbugat sekretary Tim Hawkins Amerikan söweş uçarlarynyň Eýranyň kruiz raketasyny we howada bir taraplaýyn hüjüm uçaryny zyýansyzlandyrandygyny habar berdi.

Eýranyň Ynkylap goragçylaryndan gödek ar alyş

Eýranyň Ynkylap goragçylary, ABŞ-nyň howa zarbalaryna jogap hökmünde Iordaniýanyň serhedinde harby serkerdelik we dolandyryş merkezine we uçarman hangarlaryna hüjüm edendiklerini habar berdi. Şeýle hem Tähran administrasiýasy ABŞ-nyň Kuweýtdäki radar bazasyny we raketa atýan ýerlerini nyşana alandygyny, ummanda ABŞ-nyň howa gämilerine logistika we ýangyç goldawyny berýän möhüm platformalaryň urlandygyny öňe sürdi. ABŞ-nyň söweş uçarlaryny bejermek merkeziniň we Katardaky serkerdelik we gözegçilik merkeziniň hem ýok edilendigi öňe sürülse-de, bu talaplar garaşsyz çeşmeler tarapyndan entek tassyklanmady.

Eýranyň ýerli habar beriş serişdeleri Hormuz bogazynyň we Keşm adasynyň golaýynda ýerleşýän Sirik we Bandar Abbas port şäherleriniň töwereginde güýçli partlamalaryň we raketa hereketiniň bolandygyny habar berdiler. Bu sebitler, Eýranyň harby güýçleriniň iň strategiki bazalaryny ýerleşdirmek bilen tanalýar.

Tekstdäki ýaraşyk şertnamasy: Diplomatik kanallar petiklendi

Geçen aý ABŞ bilen Eýranyň arasynda gol çekilen şertnama Hormuz bogazyny halkara deňiz gatnawyna açmak we 60 gün dowam eden gepleşiklerden soň hemişelik parahatçylygy ýola goýmak maksat edinildi. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump geçen hepde eden çykyşynda atyşygyň netijesiniň gutarandygyny aýtdy, ýöne täze diplomatik gatnaşyklar üçin düýbünden ýapyk däldigini aýtdy.

Eýranyň baş gepleşikçisi Muhammet Bakir Kalibaf sosial media platformasyndaky X. Kalibaf "Birtaraplaýyn ylalaşyklaryň döwri gutardy. Biz size: Sözüňizi saklaň ýa-da bahany töläň" -diýdi. Eýranyň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň hüjümlerini aç-açan agressiýa diýip ýazgardy. Ummanda.

Hormuz bogazy ýene ýapyldy: Energetika koridorynda uly krizis

Global energiýa iberilişiniň iň möhüm tranzit nokady bolan Hormuz bogazy, Eýran tarapyndan iki tarapa gatnaw üçin ýapyldy. Tähran administrasiýasy şenbe güni giç rugsatsyz ugurda gidýän gämä duýduryş atylandygyny we ýekşenbe güni başga bir söwda gämisiniň hereketinden mahrum edilendigini habar berdi. Eýran tarapyndan täze döredilen Pars aýlag bogazy dolandyryş guramasy, ABŞ-nyň harby elementleriniň sebitdäki bikanun hereketleri gutarýança we sebitde durnuklylyk gazanylýança bogazdan geçelgeleriň togtadylýandygyny habar berdi.

Dünýädäki nebit we suwuklandyrylan tebigy gaz (LNG) takmynan bäşden bir böleginiň amala aşyrylýan bu möhüm suw ýolunda hemişelik rugsat we salgyt ulgamyny döretmek isleýän Eýran, hiç bir gäminiň tassyklamazdan geçmegine ýol berilmejekdigini ýene bir gezek gaýtalady. ABŞ-nyň administrasiýasy bu aýyplamalary ret etdi we: "Eýran bogazy dolandyrmaýar, deňiz gatnawy dowam edýär" -diýdi

Sebitde ýokary howpsuzlyk töwekgelçiligine garamazdan, ABŞ-nyň Harby deňiz güýçleriniň ýolbaşçylygyndaky Bilelikdäki Deňiz Maglumat Merkezi Ummanyň kenaryndan uzaldylan günorta ýolunyň iki taraplaýyn deňiz gatnawy üçin açykdygyny habar berdi. Şeýle-de bolsa, Hindistan hökümeti Ummanyň kenaryndaky GFS Galaxy konteýner gämisine edilen hüjümden soň hindi raýatyndan hiç hili habaryň ýokdugyny habar berdi. Oman gämidäki 23 ekipa members agzasynyň hemmesiniň halas edilendigini habar berdi. Bu wakalardan soň Kataryň administrasiýasy balykçy gaýyklaryndan we uçar lyisalaryndan, şol sanda söwda gämilerinden işini togtatmagyny isledi. Ummanyň hökümeti Eýranyň ministrligini ilçisini çagyryp, uçaryndaky uçar hüjümleri sebäpli bellik beren wagtynda ABŞ-nyň Omandaky ilçihanasy Dukm we Musandam sebitlerindäki raýatlaryny gaçybatalga tapmaga çagyrdy.