Uruşdan soňky gowşak deňagramlylyk Hormuz bogazynda: Againene howp astynda ulag

Global energiýa koridorynyň iň möhüm tranzit nokady bolan Hormuz bogazy geosyýasy dartgynlygyň merkezinde galmagyny dowam etdirýär. 28-nji fewralda ABŞ, Ysraýyl bilen Eýranyň arasynda söweş başlamazdan ozal her gün ortaça 130 söwda gämisi bogazdan geçýärdi. Şeýle-de bolsa, konfliktiň başlanmagy bilen täjirçilik ýük daşamagy agyr zarba urdy we gündelik gämi gatnawy uruşdan öňki döwür bilen deňeşdirilende 90 göterimden gowrak azaldy.

Diplomatik ädimler we wagtlaýyn dikeldiş prosesi

Dünýä bazarlaryny sarsdyran bu çökgünlik, diplomatik başlangyçlardan soň gysga möhletli dem alyş döwri bilen çalşyryldy. ABŞ bilen Eýranyň arasynda 14-nji iýunda ylalaşylan we elektron görnüşde resmi taýdan güýje giren we 18-nji iýunda güýje giren 14 maddalyk şertnama Hormuz bogazynda deňiz gatnawy üçin möhüm ýol boldy. Bu şertnamadan soň dikeldiş alamatlary güýçlenip, 24-nji iýunda 76 gämi bilen uruşdan soňky döwürdäki iň ýokary tranzit rekordy döwüldi. Maglumat seljeriş kompaniýasy Kpler tarapyndan toplanan maglumatlara görä, 3-5-nji iýul aralygynda Bosfordan jemi 108 söwda gämisi geçdi.

Energiýa akymynda we nebit iberişinde möhüm sanlar

Bosfordaky işjeňlik iýul aýynyň birinji hepdesinde dowam etdi. 36 söwda gämisi 6-njy iýulda we 7-nji iýulda 41-nji iýulda Hormuz bogazyndan geçdi. Geçip barýan gämileriň arasynda gury ýükler, ýükler, LPG we nebit tankerleri agdyklyk edýärkä, çig nebit iberilişiniň köpelmegi ünsi özüne çekdi. Düýn diňe bolup geçen ýüklerde azyndan 12 million barrel çig nebit, şol sanda Saud Arabystanyndan 6,1 million barrel, Birleşen Arap Emirliklerinden 3,9 million barrel we Katardan 2 million barrel çig nebit dünýä bazarlaryna eltilmeli.

Täze hüjümler we Trumpyň aýdanlary bilen gelýän ikinji tolkun

Şeýle-de bolsa, bu gowşak parahatçylyk uzak dowam etmedi. Ummanyň golaýynda iki sany söwda gämisiniň nyşana alynmagy we ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Eýran bilen ýaraşygyň bes ediljekdigi baradaky beýany sebiti ýene-de töwekgelçilikli ýagdaýa getirdi. Trumpyň Tähran administrasiýasy bilen täze ylalaşyk mümkinçiligini düýbünden ret etmegi deňiz pudagynda uly alada döretdi. Howpsuz geçmegiň ileri tutulmagy, halkara transport kompaniýalary we ýaraşyk döwründe hem geçelgelerden seresap bolan halkara transport kompaniýalary we pudak wekilleri üçin iň möhüm gün tertibine öwrüldi.