Hormuz bogazynda global söwda täsiri: Eýrandan we Ummandan täze howpsuz ýol

7-nji iýuldan bäri ýene-de güýçlenen ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky özara harby hereketler, global energiýa transportynyň iň möhüm nokatlarynyň biri bolan Hormuz bogazynda söwda gämi gatnawyny ysmaz etdi. Özara hüjüm howpy sebäpli Bosfordan howpsuz geçip bilmeýän täjirçilik gämileriniň sany taryhy pes nokatlaryň birine degip, 6-a çenli azaldy. Sebitde howpsuzlyk aladalary bolan köp sanly halkara ýük gämisi howpsuz portlara labyr bilen garaşmagyny dowam etdirýär.

Keşm we Larek adalarynyň arasynda söwda gämilerine mejbury garaşmak

Dartgynlykdan soň sebitde howpsuzlyk çärelerini güýçlendiren söwda flotlary açyk deňizde garaşmagy makul bilýärler. Anadolu Agentligi (AA) topary ABŞ-nyň ýygy-ýygydan nyşana alýan Eýranyň sebitdäki iň uly strategiki gury ýer Keşm adasynyň we suwuň golaýynda gämi duralgalarynyň köpüsini surata aldy. ABŞ-nyň we Eýranyň hüjüm howplary sebäpli Hormuz bogazyndan geçip bilmeýän gämileriň maddy-tehniki zerurlyklary, Eýranyň kenaryndan gidýän ownuk gaýyklar bilen iýmit we esasy üpjünçilik bilen üpjün edilýär. Söwda ägirtleri sebitde hereketsiz galsa-da, kontrabanda işlerinde ulanylýan kiçi tizlikli gämileriň hüjüm howplaryna garamazdan sebitde hereketlerini dowam etdirýändigi bellärliklidir.

Eýrandan we Ummandan diplomatik çözgüt: Stolda täze howpsuz ýol

Hormuz bogazyndaky bu uly bökdençligi ýeňip geçmek üçin Eýran we Oman bogazynyň kenaryndaky iki möhüm aktýor diplomatik gatnaşyklaryny çaltlaşdyrdy. Soňky tapgyra ýeten iki ýurduň arasyndaky gepleşiklerden soň gämileriň howpsuz koridordan geçmegine mümkinçilik berýän täze ugur meýilnamasynyň jikme-jiklikleri aýdyň boldy. Şu hepdäniň duşenbe güni, Arap ýurtlarynyň daşary işler ministrleri Ummanyň paýtagty Muskatda duşuşyp, Oman bilen Eýranyň arasynda Hormuz bogazynda bilelikdäki marşrut döretmek barada şertnama baglaşýarlar. Taýýarlanan täze howpsuz ýol protokolynyň derrew Halkara Deňiz Guramasyna (IMO) habar beriljekdigi we gollardan soň sebitdäki ýurtlar bilen paýlaşyljakdygy öwrenildi. Täze ýol güýje girenden soň, Pars aýlagyna girmek we çykmak, hüjüm howpy bolmazdan kadaly ýagdaýa gelmek üçin niýetlenendir.

Tährandan Waşingtona arassa habar: Blokada galýança gepleşikler bolmaz

Eýranyň prezidenti Massud Pezeşkian Hindistanda ýerleşýän "India Today" teleýaýlymy bilen geçirilen ýörite söhbetdeşlikde ABŞ-nyň öz ýurduna girizen ykdysady we harby basyşlaryna berk garşylyk görkezdi. Pezeşkýan: "Uruş arkaly öz maksatlaryna ýetip bilmediler we şonuň üçinem ykdysady basyşa ýüz tutdular, emma biz durmarys. Deňiz ýoly durmuşymyza doly bagly bolan ýeke-täk ýol däl we bu usul bilen maksatlaryna ýetip bilmez" -diýdi. ABŞ-nyň bikanun gabawyny we hüjümlerini bes eden halatynda Hormuz bogazynyň kadaly ýagdaýa geljekdigini mälim eden Pezeşkýan, öz topraklaryna hüjüm edilen ýurtlaryň Muskatdaky ýygnaga hem gatnaşjakdygyny aýtdy.

Beýleki tarapdan, Eýran mejlisiniň Milli howpsuzlyk we daşary syýasat komitetiniň başlygy Ybraýym Azizi, sosial media hasabynda beren beýanatynda ABŞ bilen täze gepleşik etabynyň gapysyny ýapdy. Azizi: "Amerikan tarapy Eýranyň ähli şertlerini kabul etmese, gepleşikler we gepleşikler hiç hili peýdasy bolmaz" -diýdi. Waşington bilen oturmak üçin Tähran administrasiýasy ABŞ-nyň gabawynyň we ykdysady sanksiýalarynyň ýatyrylmagyny, doňdurylan Eýranyň emläkleriniň şertsiz boşadylmagyny we Ysraýylyň Gaza we Liwana garşy alyp barýan harby operasiýalarynyň haýal etmän togtadylmagyny talap edýär.