Hörmüz boğazında qlobal ticarət çıxılmazı: İran və Omandan yeni təhlükəsiz marşrut hərəkəti

İyulun 7-dən etibarən yenidən kəskinləşən ABŞ və İran arasında qarşılıqlı hərbi hərəkətlər qlobal enerji nəqlinin ən kritik nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazında kommersiya gəmilərinin hərəkətini iflic edib. Qarşılıqlı hücum təhdidləri səbəbiylə Boğazdan təhlükəsiz keçə bilməyən ticarət gəmilərinin sayı 6-ya enərək tarixi aşağı nöqtələrdən birinə düşüb. Bölgədə təhlükəsizlik problemləri olan bir çox beynəlxalq yük gəmiləri təhlükəsiz limanlarda lövbər salaraq gözləməyə davam edir.

Qeşm və Larek adaları arasında ticarət gəmilərinin məcburi gözlənilməsi

Gərginliyin ardından bölgədə təhlükəsizlik tədbirlərini artıran ticarət donanmaları açıq dənizdə gözləməyə üstünlük verir. Anadolu Agentliyinin (AA) komandası İranın bölgədəki ən böyük strateji quru ərazisi olan və ABŞ-ın tez-tez hədəfində olan Qeşm adası ilə yaxınlıqdakı Larek adası arasındakı sularda lövbər salmış bir çox ticarət gəmisinin fotolarını çəkib. Həm ABŞ, həm də İrandan gələn hücum təhdidləri səbəbindən Hörmüz boğazından keçə bilməyən gəmilərin logistik ehtiyacları İran sahillərindən qalxan kiçik qayıqlarla daşınan ərzaq və əsas ləvazimatlarla qarşılanır. Ticarət nəhəngləri bölgədə hərəkətsiz qalarkən, qaçaqmalçılıq fəaliyyətlərində istifadə edilən kiçik sürətli qayıqların hücum təhdidlərinə baxmayaraq bölgədə hərəkətliliyini davam etdirməsi diqqət çəkir.

İran və Omandan diplomatik həll: masada yeni təhlükəsiz marşrut

Hörmüz boğazındakı bu böyük tıxanmanı aradan qaldırmaq üçün boğazın sahillərindəki iki mühüm aktor, İran və Oman diplomatik təmaslarını sürətləndirdi. İki ölkə arasında son mərhələyə çatan danışıqlardan sonra gəmilərin təhlükəsiz dəhlizdən keçməsini təmin edəcək yeni marşrut planının təfərrüatları bəlli olub. Bu həftə bazar ertəsi ərəb ölkələrinin xarici işlər nazirləri Hörmüz boğazında müştərək marşrut yaratmaq üçün Oman və İran arasında saziş imzalamaq üçün Omanın paytaxtı Maskatda bir araya gəlirlər. Hazırlanan yeni təhlükəsiz marşrut protokolunun dərhal Beynəlxalq Dəniz Təşkilatına (IMO) bildiriləcəyi və imzalardan sonra bölgə ölkələri ilə paylaşılacağı öyrənildi. Yeni marşrutun qüvvəyə minməsi ilə Fars körfəzinə giriş-çıxışın hücum təhlükəsi olmadan normala dönməsi hədəflənir.

Tehrandan Vaşinqtona aydın mesaj: Blokada götürülənə qədər danışıqlar aparılmayacaq

İran prezidentiMəsud Pezeşkian Hindistanda yerləşən "India Today" televiziya kanalına eksklüziv müsahibəsində ABŞ-ın ölkəsinə qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi və hərbi təzyiqlərə sərt reaksiya verib. Pezeşkiyan, "Müharibə yolu ilə məqsədlərinə çata bilmədilər və bu səbəbdən iqtisadi təzyiqə keçdilər, amma biz dayanmayacağıq. Həyatımızın tamamilə bağlı olduğu tək yol dəniz yolu deyil və bu üsulla məqsədlərinə çata bilməyəcəklər" dedi. ABŞ-ın qeyri-qanuni blokada və hücumlarına son qoyduğu təqdirdə Hörmüz boğazının normala dönəcəyini bildirən Pezeşkiyan, Maskatda keçiriləcək görüşdə torpaqlarında hücuma məruz qalan ölkələrin də iştirak edəcəyinə diqqət çəkib.

Digər tərəfdən, İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komitəsinin sədri İbrahim Əzizi sosial media hesabından verdiyi açıqlamada ABŞ-la yeni danışıqlar prosesinin qapılarını bağlayıb. Əzizi, “Amerika tərəfi İranın bütün şərtlərini qəbul etmədikcə, danışıqlar və danışıqlar heç bir fayda verməyəcək” deyərək açıq mövqe nümayiş etdirib. Vaşinqtonla oturub-durmaq üçün Tehran administrasiyası ABŞ-ın blokadasının və iqtisadi sanksiyaların götürülməsini, İranın dondurulmuş aktivlərinin qeyd-şərtsiz azad edilməsini, İsrailin Qəzza və Livana qarşı hərbi əməliyyatlarını dərhal dayandırmasını tələb edir.