Ормуз кысыгындагы дүйнөлүк соода туюк: Иран менен Омандан жаңы коопсуз маршрут

Америка Кошмо Штаттары менен Ирандын ортосундагы 7-июлдан бери кайрадан күчөгөн өз ара аскерий кыймылдар глобалдык энергия ташуудагы эң маанилүү пункттардын бири болгон Ормуз кысыгындагы коммерциялык кемелердин кыймылын токтотту. Өз ара кол салуу коркунучтарынан улам Босфор кысыгынан аман-эсен өтө албаган соода кемелеринин саны 6га түшүп, тарыхый эң төмөнкү чекиттердин бирине жетти. Көптөгөн эл аралык жүк ташуучу кемелер аймактагы коопсуздук маселелерин чечип, коопсуз портторго байланып, күтүүнү улантууда.

Кешм менен Ларек аралдарынын ортосундагы соода кемелерин мажбурлап күтүү

Чыңалуудан кийин аймакта коопсуздук чараларын күчөткөн соода флоттору ачык деңизде күтүүнү туура көрүүдө. Анадолу агенттигинин (AA) командасы Ирандын аймактагы эң чоң стратегиялык жери болгон жана АКШ тез-тез бутага алган Кешм аралы менен жакынкы Ларек аралынын ортосундагы сууларга байланган көптөгөн соода кемелерин сүрөткө тартты. АКШ жана Ирандан келген кол салуу коркунучтарынан улам Ормуз кысыгынан өтө албаган кемелердин логистикалык муктаждыктары Иран жээгинен чыккан чакан кайыктар менен ташылган азык-түлүк жана негизги буюмдар менен камсыздалууда. Аймакта соода гиганттары кыймылсыз турса, аткезчилик иш-чараларында колдонулган кичинекей ылдам кайыктардын кол салуу коркунучуна карабастан аймакта кыймылын улантуулары көңүл бурууга арзыйт.

Иран менен Омандын дипломатиялык чечими: столдо жаңы коопсуз жол

Ормуз кысыгындагы бул чоң тосмодон чыгуу үчүн кысыктын жээгиндеги эки маанилүү актер Иран жана Оман дипломатиялык байланыштарын тездетишти. Эки өлкөнүн ортосундагы акыркы баскычка жеткен сүйлөшүүлөрдөн кийин кемелердин коопсуз коридордон өтүшүнө шарт түзө турган жаңы каттам планынын деталдары белгилүү болду. Ушул аптанын дүйшөмбү күнү араб өлкөлөрүнүн тышкы иштер министрлери Омандын борбору Маскатта чогулуп, Оман менен Ирандын ортосунда Ормуз кысыгында биргелешкен каттам түзүү боюнча келишимге кол коюуда. Даярдалган жаңы коопсуз жол протоколунун дароо Эл аралык деңиз уюмуна (IMO) билдирилери жана кол коюлгандан кийин аймактагы өлкөлөр менен бөлүшүлөрү белгилүү болду. Жаңы каттамдын күчүнө кириши менен Перс булуңуна кирүү жана чыгуунун кол салуу коркунучу жок нормалдуу абалга келиши максатталган.

Тегерандан Вашингтонго ачык билдирүү: блокада алынмайынча сүйлөшүүлөр болбойт

Ирандын президенти Масуд Пезешкян Индияда жайгашкан "India Today" телеканалына берген эксклюзивдүү маегинде АКШнын өз өлкөсүнө жасаган экономикалык жана аскерий кысымдарына катуу жооп кайтарды. Пезешкян : «Согуш аркылуу максаттарына жете алышкан жок жана ушул себептен экономикалык кысымга кайрылышты, бирок биз токтобойбуз, жашообуз толугу менен көз каранды болгон жалгыз жол деңиз жолу эмес, бул ыкма менен максаттарына жете алышпайт»,-деди. Ормуз кысыгы АКШнын мыйзамсыз блокадасын жана кол салууларын токтотсо гана нормалдуу абалга келерин белгилеген Пезешкян, Маскаттагы жыйынга өз жерлеринде кол салуу болгон өлкөлөрдүн да катыша турганын белгиледи.

Бир тараптан Иран Парламентинин Улуттук коопсуздук жана тышкы саясат комитетинин төрагасы Ибрахим Азизи социалдык медиа эсебинен жасаган билдирүүсүндө АКШ менен жаңы сүйлөшүү процессинин каалгаларын жапты. Азизи: «Америка тарап Ирандын бардык шарттарын кабыл албаса, сүйлөшүү жана сүйлөшүүлөр эч кандай пайда алып келбейт»,-деп ачык позицияны карманды. Вашингтон менен сүйлөшүү үчүн Тегеран администрациясы АКШнын блокадасын жана экономикалык санкцияларын алып салууну, Ирандын тоңдурулган активдерин шартсыз бошотууну жана Израилдин Газа менен Ливанга каршы аскерий операцияларын токтоосуз токтотууну талап кылууда.