ABŞ və İran arasında mübahisəli memorandum: təfərrüatlar və təsirlər

ABŞlaİran arasında əldə olunan razılaşmanın təfərrüatlarıCNN tərəfindən adı açıqlanmayan rəsmilərə əsaslanaraq ictimaiyyətə açıqlanıb. İranın daxili ictimaiyyətə asanlıqla izah edə bilməsi üçün müqavilənin dilinin qəsdən qeyri-müəyyən saxlanıldığı iddia edilib. Bu qeyri-müəyyənlik sazişin mahiyyətini və onun gələcək təsirlərini daha da maraqlı edir.

Sazişin mənası və məzmunu

Bir ABŞ rəsmisi müqavilə mətninin əsasən siyasi sənəd olduğunu bildirdi. Bu sənəd sanksiyaların ləğvi, nüvə sazişlərinin bağlanması və dondurulmuş vəsaitlərin sərbəst buraxılması kimi elementləri əhatə edir. Lakin bildirilir ki, bu addımların nə vaxt həyata keçiriləcəyi gedişatdan asılıdır. Vəsaitlərin buraxılması müvafiq mexanizmlər üzrə razılıq əldə edildikdən sonra baş tutacaq.

İranın Nüvə öhdəlikləri

Memorandumu araşdıran mənbələrdən biri bildirir ki, sazişdə İranın yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı konkret öhdəliklər yoxdur. Prezident Donald Tramp və digər rəsmilərin bu ehtiyatların məhv ediləcəyi ilə bağlı iddialarına baxmayaraq, memorandumda yalnız İranın “nüvə silahı istehsal etməyəcəyini təsdiqlədiyi” qeyd edilir.

İqtisadi Faydalar və Sanksiyalar

ABŞ rəsmilərinə görə, İranın öhdəliklərini yerinə yetirəcəyi təqdirdə bəzi maliyyə imkanları əldə edəcəyi bildirilir. Bu kontekstdə Tehran 300 milyard dollarlıq inkişaf fondundan faydalanmaq imkanı əldə edə bilər. Bununla belə, İranın dondurulmuş aktivlərinin sərbəst buraxılması ilə bağlı təfərrüatlar qeyri-müəyyən olaraq qalır və bu prosesin danışıqlarda əldə ediləcək irəliləyişdən asılı olduğu bildirilir.

Neft Satışı və Sanksiyalardan İstifadələr

Memorandum İrana nefti və neft-kimya məhsullarını imzaladıqdan dərhal sonra satmağa icazə verir. ABŞ-ın bu satışlar üçün sanksiyalardan azad etməsi də mümkün görünür. Bu vəziyyət İran iqtisadiyyatının canlanmasına töhfə verə bilər.

İran Rəhbərliyinin münasibəti

Rəsmilər İran lideri Müctəba Xameneinin razılaşmanı sakitcə təsdiq etdiyini iddia edirlər. Cümə günü başlayacaq və 60 gün davam edəcək danışıqlar ABŞ-a İranın öz öhdəliklərinə nə dərəcədə sadiq olacağını və nüvə sahəsində hansı güzəştlərə getməyə hazır olduğunu qiymətləndirmək imkanı verəcək.

Bu proses iki ölkə arasında münasibətlərin gələcəyini əhəmiyyətli dərəcədə formalaşdıra bilər. Razılaşmanın uğurla həyata keçirilməsi regionda uzun müddətdir davam edən gərginliyin azalmasına töhfə verə bilər. Bununla belə, qeyri-müəyyənliklər və mümkün uğursuzluqlar prosesin mürəkkəbliyini artırır və diqqətlə izlənilməli olan dövr başlayır.