Avropa Arxivlərində Teymuri İrsini İzləyən Türk Akademik

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) Mədəniyyət Diplomatiyasının rəhbəri olan Şenocak, Avropanın müxtəlif şəhərlərində həyata keçirdiyi hərtərəfli layihə ilə 14-15-ci əsr Teymurilər dövrünə aid sənədlərin arxasınca getdi. Layihə çərçivəsindəOksford, Edinburq, Paris, Berlin və Vyananın arxivlərində mühüm əsərlər aşkar edilib. Bu sənədlər Türküstanın təkcə tarixinə deyil, həm də mədəni-mənəvi zənginliyinə işıq salır.

Avropada Teymuri irsinin izləri

YUNESKO-nun nümayəndəsi Şenocak Özbəkistan Elmlər Akademiyasının sifarişi ilə Avropada Türküstan mənşəli əlyazmaların və tarixi əsərlərin üzə çıxarılmasını tapşırıb. Bu kontekstdə ona Avropanın yeddi ölkəsindəki arxivlərdə Özbəkistanı təmsil etmək vəzifəsi verilib. Şenocak, bu sənədlərin fiziki olaraq daşınmasından başqa, mədəni dövriyyəyə qaytarılmasının vacibliyinə diqqət çəkib.

Özbəkistanın mədəni transformasiyası

Özbəkistan Prezidenti Şövkət Mirziyoyevin Teymurilər dövrünün yenidən araşdırılması ilə bağlı verdiyi qərarlar Şenocakın işinə böyük dəstək verdi. Şenocak Avropanın böyük kitabxanalarında Özbəkistan və Türküstan coğrafiyasına aid sənədlərin səpələndiyini diqqətə çatdırıb. Bu sənədlər Özbəkistanın milli yaddaşının təkcə öz ərazisinə deyil, həm də Avropaya səpələnmiş olduğunu ortaya qoyur.

Teymuri əsərlərinin kəşfi

Şenocak Teymurilər dövrünə aid əsərlərin bir neçə kitabdan ibarət olmadığını vurğulayaraq, Əmir Teymurun “Tüzükat-ı Teymuri” və onun ilk dövləti olan Əli Çavuşidi Heşirvandinin yazdığı əsərlərdən bəhs edir. türkcə yazılmış əsərlər Avropanın əhəmiyyətli qurumlarında qorunur. O, ilk müsəlman türk hökmdarı Satuk Buğra Xanın İslamı qəbul etməsini əks etdirən epik əsərin də bu arxivlərdə yer aldığını bildirdi.

Keçmişdən Bu günə Diplomatik Sənədlər

Şenocak əsərlərin Türküstandan çıxarıldığını, keçmiş Sovetlər Birliyinə və Rusiya dövründə bütün Avropa və Çarlara səpələndiyini bildirib. Bu gün hələ kəşf edilməyi gözləyən çoxlu qaynaqlar olduğunu vurğulayan Şenocak, bu sənədlərin Türküstanın mədəni yaddaşının dəyərli hissələri olduğunu və hələ də araşdırılmağı gözlədiklərini söylədi.

Türküstan əsərlərinin Avropada görünməsi artmaqdadır

Son illərdə özbək və Çağatay dillərində proqramların açılması, Avropanın bəzi klassik ədəbi dillərində, Türküstanda klassik universitetlərdə Avropa ölkələrinin arxivlərindəki Türküstan mənşəli əsərləri daha qabarıq göstərmişdir. Şenocak, Avropanın indi rəflərində daşıdığı Türküstan xəzinəsini qəbul etdiyini bildirdi.

Gələcək Nəsillər üçün Rəqəmsal İrs

Şenocak Özbəkistanda milli yaddaşın canlandırılması istiqamətində ciddi işlərin aparıldığını və bu çərçivədə Uzbek02-da başladığı birbaşa əməkdaşlıq planları ilə bir çox işlərin qeyd edildiyini bildirdi. Avropada universitetləri və arxivləri olan tədqiqatçılar və son məqsədin rəqəmsal Türküstan kitabxanası yaratmaq olduğunu ifadə etdi.

Arxiv Araşdırmalarının Çətinlikləri

Arxivlərə səpələnmiş sənədlərin təqib edilməsinin çətinliyinə diqqət çəkən Şenocak, bir əsərin surətinin müxtəlif şəhərlərdə və beynəlxalq akademik şəbəkələrin aktivləşdirilməsinin əhəmiyyətini vurğuladı. Arxiv araşdırmalarında prioritetləşdirmə prosesinin böyük əhəmiyyət daşıdığını qeyd edərək, büdcə və zamanın məhdud olması səbəbindən ən böyük boşluğu dolduracaq əsərlərin seçilməli olduğunu bildirib.

Şenocakın Akademik Karyerası

Fransada anadan olan Şenocak türk dili və mədəniyyəti ilə əlaqələrini davam etdirmək üçün Türkiyədə təhsil alıb. Akademik karyerasını Avropada davam etdirən Şenocak daha əvvəl İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutunda şöbə müdiri və dekan müavini vəzifələrində çalışıb. Bu gün o, UNESCO-nun Mədəniyyət Diplomatiyası Kafedrasının rəhbəri kimi fəaliyyətini davam etdirir.

Köklərindən Güc alan Akademik

Şenocak Türküstanın onun üçün heç vaxt uzaq bir coğrafiya olmadığını ifadə edərək, ailəsinin kökünün Buxaradan dayandığını xatırladıb, Şenocak, Ulu Öndər, Şeyx Şakir 1862-ci ildə Osmanlı torpaqları. Şenocak həyata keçirdiyi işlərin babasının həyata keçməmiş arzusuna sədaqət borcu olduğunu, Özbəkistanın onun üçün yad bir ölkə olmadığını ifadə etdi.