Bu il qlobal karbon emissiyalarının 0,4 faiz azalacağı gözlənilir

Exeter Universiteti, Şərqi İngiltərə Universitetinin və dünyanın müxtəlif ölkələrindən 90-dan çox qurumun töhfəsi ilə hazırlanan 21-ci Qlobal Karbon Büdcə Hesabatı Türkiyənin sədrliyi ilə keçirilən COP31 çərçivəsində ictimaiyyətlə paylaşılıb. Hesabata görə, qalıq yanacaqlardan qlobal karbon emissiyalarının bu il 0,4 faiz azalaraq 38,2 milyard tona çatacağı gözlənilir.

Karbon emissiyalarının azalmasının əsas səbəbləri hansılardır?

Neftlə bağlı karbon emissiyalarının hər il 1,9 faiz azalacağı proqnozlaşdırılsa da, bu vəziyyət ABŞ və İsrailin İrana hücumlarından sonra Hörmüz boğazında yaranan enerji böhranına qısamüddətli cavab kimi qiymətləndirilir. Yaxın Şərqdə fəaliyyətlərin azalması səbəbindən aviasiya və dəniz nəqliyyatından emissiyaların da 1 faiz azalacağı gözlənilir. Digər tərəfdən, kömürlə bağlı emissiyaların 0,6 faiz artacağı və torpaqdan istifadə dəyişiklikləri ilə birlikdə ümumi qlobal karbon emissiyalarının 43,3 milyard tona çatacağı təxmin edilir.

Ölkə üzrə emissiya dərəcələrinin tendensiyası necədir?

Emissiyaların 32 faizinə cavabdeh olan Çində 0,9 faiz, ABŞ-da isə 1,3 faiz azalma gözlənilir. Avropa İttifaqında 1,5 faiz, Yaponiyada isə 1 faiz azalma proqnozlaşdırıldığı halda, Hindistanda emissiyaların 4,4 faiz artacağı hesablanır. Exeter Universitetindən Pierre Friedlingstein, qalıq yanacaq əsaslı emissiyaların azalmasının ümidverici olduğunu, lakin geosiyasi şoklara əsaslanan bu vəziyyətin davamlı bir həll olmadığını ifadə edərək, "Uzunmüddətli həll yolu təmiz enerji texnologiyalarının sürətlə yayılmasıdır" dedi.

Dünyada 140-dan çox elm adamının töhfəsi ilə hazırlanan hesabat, qalıq yanacaqla bağlı emissiyaların 38,2 milyard tona qədər azalacağını, ümumi emissiyaların isə torpaqdan istifadə ilə bağlı artımlarla 43,3 milyard tona yüksələcəyini proqnozlaşdırır. Atmosferdəki karbon qazının konsentrasiyasının 427,7 ppm səviyyəsinə çatdığı və karbon büdcəsinin 4 ildən az müddətdə tükənə biləcəyi bildirilir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyası çərçivəsində hazırlanmış bu hesabat ölkələrin iqlim siyasətlərinin müəyyən edilməsində əsas istinad mənbələrindən biri hesab olunur. Paris Sazişinin məqsədlərinə uyğun olaraq karbon büdcəsini qorumaq üçün təmiz enerjiyə keçidin sürətləndirilməsi beynəlxalq iqlim danışıqlarının əsas gündəm maddəsini təşkil etməkdə davam edir.

Nəticə

Qlobal emissiyaların azalmasının geosiyasi böhranlar kimi müvəqqəti amillərdən asılı olması iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə daimi uğurun hələ də əldə olunmadığını göstərir. Bərpa olunan enerji mənbələrindəki artım enerji tələbindəki artımı qarşılamağa başlasa da, qalıq yanacaqdan asılılığın davam etməsi və torpaqdan istifadənin pisləşməsi atmosferdə karbon qazının yığılmasını təhlükəli səviyyədə saxlayır.

Hesabatdan ən aydın nəticə odur ki, hazırkı təmiz enerjiyə çevrilmə sürəti sənayedən əvvəlki temperatur artımını 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq üçün kifayət deyil. Karbon büdcəsinin sürətlə tükənməsi faktı göstərir ki, enerji siyasətlərində köklü və struktur dəyişiklikləri təcili həyata keçirilməlidir.

Mümkün təsirlər

Emissiyaların azalması davamlı olmasa, ekstremal hava hadisələri və iqlim dəyişikliyi ilə əlaqədar quraqlıqların qarşıdakı illərdə daha ciddi şəkildə hiss olunacağı gözlənilir. Meşə yanğınları və torpağın deqradasiyası, xüsusən də El Nino kimi iqlim hadisələri səbəbindən artan yanğınlar, karbon tullantılarının tutumunu zəiflədərək qlobal istiləşməyə səbəb ola bilər.

Enerji bazarlarında təmiz enerji texnologiyalarına investisiyaların artırılması qalıq yanacaqdan asılı olan iqtisadiyyatlar üçün transformasiya təzyiqi yarada bilər. Bu vəziyyət enerji qiymətlərində dalğalanmalara səbəb ola bilər və ölkələrdən enerji təchizatı təhlükəsizliyi strategiyalarını bərpa olunan mənbələrin xeyrinə yenidən formalaşdırmağı tələb edə bilər.

Fikirləriniz

Qalıq yanacaqlardan asılılığın azaldılması prosesində ölkələrin iqtisadi artım hədəfləri ilə iqlim hədəfləri arasında tarazlıq necə qurulmalıdır? Sizcə, təmiz enerjiyə keçiddə fərdi və sosial öhdəliklər kifayət qədər yerinə yetirilirmi? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.