Şu ýyl global uglerod zyňyndylarynyň 0,4 göterim azalmagyna garaşylýar

Exeter uniwersitetiniň, Gündogar Angliýa uniwersitetiniň we dünýäniň 90-dan gowrak edarasynyň goşandy bilen taýýarlanan 21-nji global uglerod býudjet hasabaty, Türkiýe baştutanlygynda geçirilen COP31-iň çäginde halk bilen paýlaşyldy. Hasabata görä, gazylyp alynýan ýangyçlardan global uglerod zyňyndylarynyň şu ýyl 0,4 göterim azalmagy we 38,2 milliard tonna çenli azalmagyna garaşylýar.

Uglerod zyňyndylarynyň azalmagynyň esasy sebäpleri näme?

Her ýyl nebit bilen baglanyşykly uglerod zyňyndylarynyň 1,9 göterim azaljakdygy çak edilse-de, bu ýagdaý ABŞ we Ysraýylyň Eýrana eden hüjümlerinden soň Hormuz bogazyndaky energiýa krizisine gysga möhletli jogap hasaplanýar. Awiasiýa we deňiz transportyndan çykýan zyňyndylaryň Eastakyn Gündogardaky işleriň azalmagy sebäpli 1 göterim azalmagyna garaşylýar. Beýleki tarapdan, kömür bilen baglanyşykly zyňyndylaryň 0,6 göterim ýokarlanjakdygy we ýer ulanylyşynyň üýtgemegi bilen birlikde global uglerod zyňyndylarynyň 43,3 milliard tonna ýetjekdigi çak edilýär.

issionurtda zyňyndy derejesiniň tendensiýasy nähili?

Zyňyndylaryň 32 göterimine jogapkär Hytaýda 0,9 göterim pese gaçmagyna we ABŞ-da 1,3 göterim pese gaçmagyna garaşylýar. Europeanewropa Bileleşiginde 1,5 göterim, Ýaponiýada 1 göterim pese gaçjakdygy çak edilse-de, Hindistanda zyňyndylaryň 4,4 göterim ýokarlanjakdygy hasaplanýar. Ekseter uniwersitetinden Pýer Fridlingşteýn ýangyç esasly zyňyndylaryň azalmagynyň geljeginiň uludygyny aýtdy, ýöne geosyýasy täsirlere esaslanýan bu ýagdaý durnukly çözgüt däl we "Uzak möhletleýin çözgüt arassa energiýa tehnologiýalarynyň çalt ýaýramagydyr"

Dünýädäki 140-dan gowrak alymyň goşandy bilen taýýarlanan hasabatda, ýangyç bilen baglanyşykly zyňyndylaryň 38,2 milliard tonna çenli azaljakdygy, ýer ulanylyşynyň ýokarlanmagy bilen umumy zyňyndylaryň 43,3 milliard tonna çenli ýokarlanjakdygy çaklanylýar. Atmosferadaky kömürturşy gazynyň konsentrasiýasynyň 427,7 ppm derejesine ýetendigi we uglerodyň býudjetiniň 4 ýyldan az wagtyň içinde tükenip biljekdigi aýdylýar.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň çäginde taýýarlanan bu hasabat, ýurtlaryň howa syýasatyny kesgitlemekde esasy çeşmelerden biri hasaplanýar. Pari Paris şertnamasynyň maksatlaryna laýyklykda uglerod býudjetini goramak üçin arassa energiýa geçişini çaltlaşdyrmak halkara howa gepleşikleriniň esasy gün tertibi bolup durýar.

Netije

Global zyňyndylaryň azalmagynyň geosyýasy krizisler ýaly wagtlaýyn faktorlara baglydygy, howanyň üýtgemegine garşy göreşde hemişelik üstünlikiň entek gazanylmandygyny görkezýär. Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň ösüşi energiýa isleginiň ýokarlanmagyny kanagatlandyryp başlasa-da, gazylyp alynýan ýangyja garaşlylygyň we ýer ulanylyşynyň ýaramazlaşmagy atmosferada kömürturşy gazynyň ýygnanmagyny howply derejede saklaýar.

Hasabatdan iň aýdyň netije, häzirki arassa energiýa öwrülişiniň senagatdan öňki temperaturanyň 1,5 dereje ýokarlanmagyny çäklendirmek üçin ýeterlik däldigi. Uglerod býudjetiniň çalt azalýandygy, energiýa syýasatlarynda düýpli we gurluş üýtgemeleriniň gyssagly durmuşa geçirilmelidigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Zyňyndylaryň azalmagy durnukly bolmasa, aşa howa hadysalary we howanyň üýtgemegi sebäpli guraklyk ýakyn ýyllarda has agyr duýulmagyna garaşylýar. Tokaý ýangynlary we ýerleriň zaýalanmagy, esasanam El Niño ýaly howa hadysalary sebäpli köpelýänler, uglerod çökýän ýerleriň kuwwatyny gowşadyp global ýylylygyň döremegine sebäp bolup biler.

Energetika bazarlarynda arassa energiýa tehnologiýalaryna maýa goýumlarynyň köpelmegi, ýangyç garaşly ykdysadyýetler üçin özgeriş basyşyny döredip biler. Bu ýagdaý, energiýa çykdajylarynyň üýtgemegine sebäp bolup biler we ýurtlardan energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy strategiýalarynyň täzelenip bilýän çeşmeleriň peýdasyna üýtgedilmegini talap edip biler.