Hörmüz boğazında mina partlayışı: Strateji marşrutda neft tankeri vuruldu

Qlobal enerji daşınmasının ən kritik tranzit nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazında gərginliyin pik nöqtəsinə çatacaq yeni bir inkişaf baş verib. İran sərhədlərində strateji su yolunda hərəkət edən neft tankerinin dəniz minasına düşərək zədələndiyi bildirilib. Regionda təhlükəsizlik tarazlığını sarsıdan bu hadisə ABŞ və İran arasında hərbi və diplomatik gərginliyin ən yüksək həddə çatdığı bir vaxtda baş verib.

Hörmüz boğazında mina partlayışı: İddia edilən marşrut pozuntusu

İranın yarı rəsmi xəbər qaynağı Mehr Xəbər Agentliyinin paylaşdığı məlumata görə, məsələyə yaxın olan bir məmur, hərbi mərkəzli xəbər saytı Defapressə tənqidi açıqlamalar verib. Rəsmi iddia edib ki, sözügedən neft tankeri İran hökumətinin daha əvvəl müəyyən etdiyi və elan etdiyi təhlükəsiz naviqasiya marşrutundan çıxdıqdan sonra strateji su yolunda yerləşən dəniz minasına düşüb. Partlayışdan sonra rəsmi orqanlar hələlik tankerin kimliyi, daşıdığı yükün miqdarı, dəymiş ziyanın miqyası, insident nəticəsində ölən və ya yaralanan olub-olmaması ilə bağlı dəqiq açıqlama verməyib.

İyunun 26-da verdiyi rəsmi açıqlama ilə İran administrasiyası Hörmüz boğazından keçən bütün beynəlxalq gəmilərin yalnız Tehranın müəyyən etdiyi xüsusi dəniz dəhlizlərindən istifadə etməli olduqlarını, əks halda təhlükəsizlik riskləri ilə üzləşəcəklərini qətiyyətlə bəyan etdi.

Vaşinqton və Tehran xəttində qarşılıqlı hərəkətlər

ABŞ və İran arasında hərbi fəaliyyət və ritorik müharibə son həftələrdə sürətlə artıb. Bölgədə hərbi varlığını artıran Vaşinqton administrasiyası İranın dəstəklədiyi ünsürlərə qarşı hava hücumları həyata keçirdi; Buna cavab olaraqTehran Yaxın Şərqin müxtəlif ölkələrində yerləşən ABŞ-ın hərbi obyektlərini və strateji texnikasını hədəf alaraq cavab hücumları həyata keçirdiyini açıqlayıb.

İki ölkə arasındakı bu hərbi münaqişə diplomatik sahədə körpülərin tamamilə yanmasına səbəb oldu. ABŞ prezidenti Donald Tramp iyulun 8-də verdiyi sərt bəyanatında İranla əvvəlki ay əldə edilmiş razılaşmanın indi tamamilə etibarsız olduğunu bəyan edib. Tehran administrasiyasını razılaşmanın şərtlərini pozmaqda ittiham edən Trampın bu açıqlaması regionda diplomatik həll ümidlərinə böyük zərbə vurdu.

Naviqasiya Çətinliyi və Riskli Qlobal Enerji Təhlükəsizliyi

Hörmüz boğazındakı böhranın əsasını beynəlxalq dəniz hüququ və suveren hüquqlar üzrə dərin fikir ayrılıqları təşkil edir. ABŞ-ın başçılıq etdiyi Qərb müttəfiqləri Hörmüz boğazının beynəlxalq su yolu olduğunu iddia edir və bütün mülki və ticarət gəmilərinin buradan sərbəst, maneəsiz və məhdudiyyətsiz keçid hüququna malik olduğunu vurğulayırlar.

Digər tərəfdən, İran şərt qoyur ki, boğazdan keçidlər yalnız onun ərazi sularına yaxın bölgələrdə yaradılmış və birbaşa İran liman idarələri və hərbi elementləri tərəfindən idarə olunan naviqasiya sisteminə uyğun dəhlizlərdən keçməlidir. Bu marşrutun tətbiqi Hörmüz boğazında üç neft tankerinə edilən müəmmalı hücumlardan sonra yenidən alovlanan suverenlik müzakirələrini və qlobal enerji təchizatı təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları daha da dərinləşdirir.