İordan çayının qərb sahilində İsraildən tarixi addım: Yəhudi məskunlaşmaları üçün 2,3 milyard dollarlıq nəhəng saziş

İsrail hökuməti İordan çayının qərb sahilinin işğal olunmuş Fələstin ərazisində yəhudi məskənlərinin daimi edilməsi və genişləndirilməsi üçün tarixi protokol imzalayıb. Ümumi büdcəsi 8,5 milyard şekel (təxminən 2,3 milyard dollar) olan “çatı müqaviləsi” çərçivəsində bölgədə 12 min yeni evin tikilməsi və böyük infrastruktur investisiyalarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Kanal 14 televiziyasının məlumatına görə, bu addım regionun simasını tamamilə dəyişməyi hədəfləyən strateji addım kimi qiymətləndirilir.

Tarixdə bir ilk: Şəhər statusu olmayan bölgə ilə nəhəng protokol

Ölkə tarixində ilk dəfə olaraq şəhər statusu olmayan yerli inzibati vahidlə belə yüksək büdcəli müqavilə imzalanıb. Sağçı qrup və Fələstin torpaqlarını qəsb edən köçkünlər üçün böyük bir zəfər olaraq görülən bu razılaşma; İsrailin baş naziriBinyamin Netanyahunun, ifrat sağçı maliyyə naziriBezalel Smotrichin, İsrail Torpaq İdarəsinin (Rami) baş direktoruYehuda Eliyahu və Şomron Regional Şurasının sədriYossi Daqanının iştirak etdiyi rəsmi mərasimdə təsdiq edilib. Sazişin regionda modernləşdirmə və genişləndirmə fəaliyyətlərinə görünməmiş təkan verəcəyi gözlənilir.

Milyardlarla Şekellik Böyük Büdcənin Təfərrüatları

Razılaşma çərçivəsində ayrılmış 8,5 milyard şekellik nəhəng resursun istifadə planı da bəlli olub. Büdcənin 1,5 milyard şekeli strateji üst tikili layihələri və əsas infrastruktur işlərinə yönəldiləcək. Qalan 7 milyard şekelin ən böyük payı isə mövcud yaşayış massivlərinin modernləşdirilməsinə, yeni ictimai binaların ucaldılmasına və abadlıq layihələrinə sərf olunacaq. Bu investisiyalarla 12 min yeni yaşayış sahəsinə əlavə olaraq böyük sənaye, ticarət və yeni məşğulluq sahələri yaradılacaq; Rayonda nəqliyyat şəbəkələri, qovşaqlar və drenaj sistemləri tamamilə yenilənəcək.

"Məqsədimiz Şimali Şomronda 1 milyon əhaliyə çatmaqdır"

İmzalanma mərasimində minnətdarlıq duası oxuyan məskunlaşma liderlərindən biri Yossi Daqan bu müqaviləni tarixi dönüş nöqtəsi kimi xarakterizə etdi. İordan çayının qərb sahilinin şimal hissəsinə dair qətiyyət mesajı verən Daqan, "Şimali Şomronda əvvəllər boşaldılanlar da daxil olmaqla 18 yaşayış məntəqəsini yenidən tikirik. Bu bölgədə son məqsədimiz yəhudi əhalisini 1 milyona çatdırmaqdır."

365 Beynəlxalq hüquqa zidd qeyri-qanuni hesablaşmalar

İordan çayının qərb sahilindəki ilk yəhudi qəsəbəsi 1967-ci ildə İsrailin işğalından dərhal sonra qurulan "Kefar Etzion" kimi tanınır. O vaxtdan bəri Fələstin torpaqlarında yüzlərlə qeyri-qanuni yaşayış məntəqəsi yaranıb. İsrail qeyri-hökumət təşkilatıSülh İndinin açıqladığı 2024-cü il məlumatlarına görə, Şərqi Qüds istisna olmaqla, İordan çayının qərb sahilində təxminən 3 milyon fələstinli yaşadığı halda, onu qəsb edən İsrail əhalisi 500 mini keçib. Hazırda bölgədə rəsmi olaraq təsdiqlənmiş 141 qeyri-qanuni yaşayış məntəqəsi, o cümlədən 224-ü ifrat sağçı qruplar tərəfindən qurulan və hətta İsrail qanunlarına görə də qeyri-qanuni hesab edilən ümumilikdə 365 qeyri-qanuni yaşayış məntəqəsi var. Beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) bu məskunlaşma fəaliyyətini beynəlxalq hüquqa tamamilə zidd hesab edir və onların iki dövlətli həllin əsasını pozduğuna dair xəbərdarlıqlarını təkrarlayır.