Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky Ysraýyldan taryhy ädim: Jewishewreý şäherçeleri üçin 2,3 milliard dollarlyk ägirt uly şertnama

Ysraýyl hökümeti Günbatar Şeriýanyň basyp alan Palestina sebitinde ýewreý ilatly nokatlaryny hemişelik we giňeltmek üçin taryhy teswirnama gol çekdi. Jemi býudjeti 8,5 milliard shekl (takmynan 2,3 milliard dollar) bolan “üçek şertnamasynyň” çäginde sebitde 12 müň täze jaý gurmak we ägirt uly infrastruktura maýa goýumlaryny amala aşyrmak maksat edinilýär. 14-nji kanal telewideniýesine görä, bu ädim sebitiň keşbini düýpgöter üýtgetmegi maksat edinýän strategiki ädim hökmünde häsiýetlendirilýär.

Taryhda ilkinji: Şäher statusy bolmadyk sebit bilen ägirt protokol

historyurduň taryhynda ilkinji gezek şeýle ýokary býudjetli şertnama, şäher statusy bolmadyk ýerli dolandyryş bölümi bilen gol çekildi. Sagçy topar we Palestina topraklaryny basyp alan göçmenler üçin uly ýeňiş hökmünde görülýän bu şertnama; Ysraýylyň premýer-ministri Binyamin Netanýahu , sagçy Maliýe ministri Bezalel Smotriç , Ysraýyl Lander Dolandyryşy (Rami) ehehuda Eliýahu we Şomron Sebit Geňeşiniň başlygy osossi Dagan gatnaşan resmi dabarada tassyklandy. Ylalaşygyň sebitdäki döwrebaplaşdyryş we giňeltmek işlerine görlüp-eşidilmedik itergi bermegine garaşylýar.

Millionlarça Şekeliň ullakan býudjetiniň jikme-jiklikleri

Ylalaşygyň çäginde bölünip berlen 8,5 milliard shekl ägirt uly serişdäniň ulanylyş meýilnamasy hem aýdyň boldy. Býudjetiň 1,5 milliard shekeli strategiki gurluş taslamalaryna we esasy infrastruktura işlerine geçiriler. Galan 7 milliard shekeliň arslan paýy bar bolan ýaşaýyş ýerlerini döwrebaplaşdyrmak, täze jemgyýetçilik binalaryny beýiklemek we abadanlaşdyryş taslamalary üçin ulanylar. Bu maýa goýumlary bilen 12 müň täze ýaşaýyş jaýyndan başga-da iri senagat, söwda we täze iş ýerleri dörediler; Sebitdäki ulag ulgamlary, çatryklar we zeýkeş ulgamlary düýbünden täzelener.

"Maksadymyz Demirgazyk Şomronda 1 million ilata ýetmek"

Gol çekişlik dabarasynda minnetdarlyk dogasyny okan göçmen liderleriň biri osossi Dagan bu şertnamany taryhy öwrülişik hökmünde häsiýetlendirdi. Günbatar Şeriýanyň demirgazyk bölegine tarap tutanýerlilik habaryny beren Dagan: "Demirgazyk Şomronda 18 sany şäherçäni, şol sanda ozal ewakuasiýa edilen ýerleri täzeden gurýarys. Bu sebitdäki esasy maksadymyz, ýaşaýan ýewreý ilatyny 1 milliona ýetirmek."

365 Halkara hukugyna ters gelýän bikanun hasaplaşyklar

Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky ilkinji ýewreý ilaty 1967-nji ýylda Ysraýyl basyp alandan soň döredilen "Kefar Etzion" ady bilen tanalýar. Şondan bäri Palestina topraklarynda ýüzlerçe bikanun ilatly nokatlar ýüze çykdy. Ysraýylyň hökümete degişli bolmadyk guramasy Parahatçylyk Indi tarapyndan yglan edilen 2024-nji ýyldaky maglumatlara görä, Gündogar Iýerusalimi hasaba almazdan, Iordan derýasynyň günbatar kenarynda takmynan 3 million palestinaly ýaşaýar, Ysraýylyň ilaty 500 müňden geçdi. Häzirki wagtda sebitde resmi taýdan tassyklanan 141 sany bikanun ilatly ýer, şeýle hem jemi 365 sany bikanun ilatly ýer bar, şol sanda aşa sagçy toparlar tarapyndan döredilen we Ysraýylyň kanunlaryna laýyklykda bikanun hasaplanýan 224 şäherçe. Halkara jemgyýetçiligi, esasanam Birleşen Milletler Guramasy (BMG) bu çözgüt çärelerini halkara hukugyna düýbünden ters hasaplaýar we iki döwletli çözgüt üçin binýady pese gaçyrýandygy baradaky duýduryşlaryny gaýtalaýar.