Konstitusiya Məhkəməsinin həbs müddəti qərarı

Konstitusiya Məhkəməsi 30 aprel 2026-cı il tarixli qərarı və 2022/103359 saylı ərizəsində Rıdvan Akbaşın "qanuni həbs müddətinin aşılması səbəbindən şəxsi azadlıq və təhlükəsizlik hüququnun pozulduğu" iddiasını araşdırıb. İstanbul Respublika Baş Prokurorluğu tərəfindən aparılan istintaq çərçivəsində 13 dekabr 2021-ci il tarixində tutulan ərizəçinin həbs müddətinin bitməsinə baxmayaraq, məhkəmə orqanları qarşısına gec gətirildiyi barədə şikayəti yüksək məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilib.

Ərizəçi 13 dekabr 2021-ci il saat 14:00-da tutulduğunu və 17 dekabr 2021-ci il tarixində Sülh Məhkəməsi qarşısına çıxarılana qədər olan müddətin qanuni həddi aşdığını əsas gətirərək kompensasiya tələb etdi. Yerli məhkəmələr tərəfindən rədd edilən bu vəsatət Konstitusiya Məhkəməsinə aparılıb, həbs prosedurlarının başlama və bitmə vaxtları, qanunla nəzərdə tutulmuş maksimum müddətlər müqayisəli şəkildə araşdırılıb.

Konstitusiya Məhkəməsi 13 dekabr 2021-ci il saat 14:00-da başlayan həbs prosesi ilə 17 dekabr saat 18:18-də Sülh Cəza Məhkəməsi tərəfindən icraata götürülən fayl prosesi arasında terror təşkilatına üzv olma cinayəti üçün müəyyən edilmiş maksimum 4 gün 12 saat müddətin keçilmədiyini müəyyən etdi. Konstitusiyanın 19-cu maddəsinin beşinci bəndi ilə birlikdə doqquzuncu bəndi çərçivəsində təhlükəsizlik pozulmamışdır.

Şəxsi azadlıq və toxunulmazlıq hüququ Konstitusiyanın 19-cu maddəsi ilə təmin edilir və əsir götürülən şəxslərin ən qısa müddətdə hakim qarşısına çıxarılması əsas hüquqi prinsipdir. 5271 saylı Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 141-ci maddəsi qanuni həbs müddətində hakim qarşısına çıxarılmayan şəxslərə dəymiş ziyanın ödənilməsi hüququ verir. Fərdi müraciət bu cür hüquqların pozulması iddialarına Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən baxılmasını təmin edən yekun mexanizmdir.

Nə dəyişdi?

• Həbs müddətinin əvvəli və sonu UYAP əməliyyat jurnalının məlumatları və hüquq-mühafizə orqanlarının hesabatları əsasında dəqiqləşdirilib.
• Terrorla mübarizə çərçivəsində cinayətlərdə 4 günlük həbs müddətinə 12 saat məcburi gediş-gəliş müddəti əlavə oluna biləcəyi və ümumi müddətin 4 gün 12 saat olduğu təsdiqlənib.
• Ərizəçinin həbsdə saxlanma müddətinin qanunla müəyyən edilmiş maksimum hədləri keçməməsi qanuni olaraq qeydə alınmışdır.

Bu kimə aiddir?

Bu, bilavasitə istintaq proseslərində həbs-qətimkan tədbiri seçilən şübhəli şəxslərə, bu prosesləri izləyən müdafiəçilərə və cinayət-prosessual hüquq sahəsində çalışan ədliyyə işçilərinə aiddir.

Effektivlik

Qərar 30 aprel 2026-cı ildə verilib və aidiyyəti orqanlara məlumat verilib.

Nəticə

Konstitusiya Məhkəməsinin bu qərarında həbs müddətinin hesablanmasında “tutma anı” ilə “hakim qarşısına çıxarılma anı” arasındakı müddətin qanuni maksimum həddə qalıb-qalmamasının vacibliyi vurğulanır. Dosye qeydləri (UYAP) əsasında aparılan araşdırmalarda məhkəmə müddətin keçilməməsi halında pozuntu qərarının verilməyəcəyini üzə çıxarıb.

Bu nəticə göstərir ki, həbs müddətləri ilə bağlı iddialar konkret sübutlar və əməliyyat qeydləri ilə dəstəklənməlidir. Hüquqi proseslərin şəffaflığı və qeydə alınması şəxsi azadlıq və təhlükəsizlik hüququnun qorunmasında həlledici rol oynayır.

Mümkün təsirlər

Bu qərar oxşar təzminat işlərində yerli məhkəmələrin həbs müddətinin hesablanması üçün presedent yarada bilər. Xüsusilə həbsin başlama vaxtının müəyyən edilməsi ilə bağlı mübahisələrdə məhkəmələrdən UYAP-ın məlumatlarını daha diqqətlə araşdırması gözlənilə bilər.

Bundan əlavə, hüquq-mühafizə və prokurorluq orqanlarının həbsdə saxlama prosedurlarının icrası zamanı müəyyən edilmiş müddətə riayət olunması ilə bağlı həssaslığının artacağını proqnozlaşdırmaq olar. Kompensasiya iddialarında bu qərar qanuni müddətlərin keçilmədiyini sübut etmək üçün istinad nöqtəsi kimi istifadə edilə bilər.

Fikirləriniz

Həbs müddətlərinin hesablanması üçün rəqəmsal qeydlərdən istifadə haqqında nə düşünürsünüz? Sizcə, şəxsi azadlıq və təhlükəsizlik hüququnu qorumaq üçün əlavə hüquqi təminatlara ehtiyac varmı? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.