Meta-dan tarixi 18 Milyar Dollar Konsensus: Gəncləri Qoruma Tədbirləri də Türkiyənin Gündəmindədir

Sosial media nəhəngi Meta gənc istifadəçilərin psixi sağlamlığını qorumaq və platforma asılılığını azaltmaq üçün ABŞ ştatları ilə tarixi razılaşma əldə etdi. Razılaşma çərçivəsində Meta ilk mərhələdə təxminən 12 milyard dollar ödəməyi qəbul etdi. Növbəti 10 il ərzində ştatlara paylanacaq bu büdcə, TikTok və YouTube kimi digər nəhənglər də oxşar təhlükəsizlik standartlarını qəbul edərsə, 17,1 milyard dollara qədər yüksələ bilər. Texas ştatı ilə təqribən 1 milyard dollarlıq özəl razılaşma əlavə edildikdə, şirkətin ümumi maliyyə öhdəliyi 18 milyard dolları keçir. Digər tərəfdən, Meta bu böyük təzminatı ödəməyə razı olsa da, hər hansı hüquqi qüsuru və ya qanun pozuntusunu qəti şəkildə rədd etdi.

Gəncləri qorumaq üçün Meta tərəfindən qəbul edilən yeni qaydalar hansılardır?

Məhkəmə təsdiqindən sonra qüvvəyə minməsi gözlənilən müqavilə, xüsusilə uşaqlar və gənclər üçün Meta platformalarında inqilabi dəyişiklikləri nəzərdə tutur. Müqavilənin şərtlərinə əsasən, sosial media nəhəngi aşağıdakı öhdəlikləri yerinə yetirəcək:

■ Gənc istifadəçilərin gündəlik ekran vaxtı 2 saat ilə məhdudlaşdırılacaq.

■ Platformaların istifadəsi gecə yarısından səhərin erkən saatlarına qədər (00.00-06.00) arasında məhdudlaşdırılacaq.

■ Gənclər üçün bildirişlər gecə saat 22.00-dan səhər saat 07.00-a qədər avtomatik olaraq susdurulacaq.

■ Təhsil həyatını dəstəkləmək üçün bildiriş axınının əksəriyyəti dərs saatlarında (08.00-15.00) bağlanacaq.

■ Asılılığa səbəb olan "sonsuz sürüşdürmə" funksiyası dayandırılacaq və gənclərin ekrandan uzaqlaşması daha asan olacaq.

■ Yaşın yoxlanılması mexanizmləri daha sərtləşdiriləcək və valideyn nəzarəti vasitələri genişləndiriləcək.

■ Gənc istifadəçilər üçün postlarda "bəyənmə" nömrələrinin görünməsi azalacaq və qeyri-alqoritmik, xronoloji axın seçimi təklif olunacaq.

Qlobal "İkiqat standart" reaksiyası uçqun kimi böyüyür

Sözügedən kompromisin yalnız ABŞ sərhədləri daxilində keçərli olacaq "milli dəyişikliklər" kimi tərifi bütün dünyada reaksiya dalğasına səbəb oldu. Avstraliyanın rabitə naziriAnika Wellsin bu addımının texnologiya şirkətlərinin istəsələr uşaqları qoruya biləcəklərini sübut etdiyini, lakin indiyə qədər bunu şüurlu şəkildə etmədiklərini vurğuladı. Avropa İttifaqı (Aİ) Komissiyası platformalarda nəzarət mexanizmlərini daha da gücləndirəcəyinə işarə edərkən; İngiltərənin Əmək və Təqaüdlər Naziri Pat McFadden, "ABŞ-da uşaqların öz uşaqlarımızdan daha çox qorunduğunu heç vaxt qəbul edə bilmərik" deyərək reaksiyasını ifadə etdi. Cənubi Koreya Media Tənzimləmə Şurası da bu təhlükəsizlik tədbirlərinin qlobal səviyyədə standartlaşdırılmasını tələb edib.

Türkiyə prosesi yaxından izləyir: Yeni qaydalar yoldadır

Bu inkişaflar dünyada baş verərkən, Türkiyə də gəncləri rəqəmsal dünyanın zərərlərindən qorumaq üçün mühüm addımlar atır. Sentyabr ayından etibarən 15 yaşdan kiçik uşaqlar üçün sosial mediadan istifadəni qadağan edən və 16-18 yaş arası gənclərin oyun oynamasını məhdudlaşdıran hüquqi tənzimləmələrin qüvvəyə minəcəyi gözlənilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəqəmsal Media Komissiyasının sədri Nazım Elmas, Meta davasını çox yaxından izlədiklərini ifadə edərək, Türkiyədə ictimai gözləntiləri ölçmək üçün BTK və CİMER-in şikayətlərini araşdırdıqlarını açıqladı. Elmas, "Ölkəmizdə də belə bir tələb olarsa, hüquqi tənzimləmələrimizi yeniləyəcəyik. Artıq hazırladığımız qanun ailələrə təzminat iddiası qaldırma hüququ verir, bu əhatə dairəsini daha da genişləndirə bilərik" dedi.

Hüquqi Ölçü: ABŞ-dakı Konsensus Türkiyə üçün presedent yaradacaqmı?

İnformasiya hüququ eksperti Gökhan Ahi ABŞ-da əldə edilən bu tarixi razılaşmanın Türkiyədəki hüquqi proseslərə birbaşa təsir etməyəcəyini bildirib. Ahi, "ABŞ-da həll yalnız işin tərəflərini bağlayır. Meta bu qaydaları Türkiyədə tətbiq etmək məcburiyyətində deyil" dedi. Türkiyədə sosial şəbəkə provayderlərinin artıq 5651 saylı Qanunun 4-cü Əlavə maddəsinə uyğun olaraq uşaqlara xas fərqli xidmətlər göstərmək öhdəliyi olduğunu xatırladan Ahi, bununla bağlı BTK-nın inzibati cəza səlahiyyətlərinə diqqət çəkib. O, əlavə edib ki, Türkiyədə fərdi iddialar qaldırıla bilər, lakin platformanın tətbiqləri ilə uşağa dəyən zərər arasında səbəbli əlaqəni sübut etmək olduqca çətindir və təzminat məbləğləri ABŞ-la müqayisədə kifayət qədər aşağıdır.