Prezident Ərdoğandan tarixi çağırış: BMT Təhlükəsizlik Şurasında veto hüququ ləğv edilməlidir

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan qlobal sistemin tıxanmalarına diqqət çəkərək, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) strukturunda köklü islahatlara çağırıb. Dünyaca məşhur media orqanı Bloomberg üçün "BMT Təhlükəsizlik Şurasının veto hüququnu ləğv etməlidir" başlıqlı geniş məqalə yazan Ərdoğan, qlobal qərar mexanizmlərinin bugünkü reallıqlarla uyğunlaşmadığını vurğuladı. Son illərdə yaşanan epidemiyalar, enerji böhranları, tədarük zəncirinin pozulması və regional münaqişələrin bu həqiqəti əyani şəkildə nümayiş etdirdiyini deyən Prezident bəşəriyyətin taleyini bir neçə paytaxtın təşəbbüsünə buraxmaq olmaz.

Qlobal sistemin İkinci Dünya Müharibəsindən sonra tarazlıqlara görə formalaşdığını və bu quruluşun artıq dayanıqlı olmadığını bildirən Ərdoğan, daha ədalətli, təsirli və hesabatlı bir təmsil modelinin qurulmasının qaçınılmaz olduğunu müdafiə etdi.

"Dünya 5-dən böyükdür" çağırışı konkret yol xəritəsinə çevrilməlidir

Prezident Ərdoğan Türkiyənin uzun müddətdir beynəlxalq platformalarda dilə gətirdiyi “Dünya 5-dən böyükdür” fəlsəfəsinin əslində daha geniş və əhatəli bir məsuliyyət anlayışına dəvət olduğunu bildirib. Bu baxımdan, Ərdoğan islahat ehtiyacının ritorikadan kənara çıxmalı və konkret yol xəritəsi ilə taclanmalıdır və veto imtiyazının ləğvinin bu prosesin mərkəzində dayanması lazım olduğunu vurğuladı. O bildirib ki, Şuraya yeni imtiyazlı üzvlərin əlavə edilməsi mövcud ədalətsizliyi həll etməyəcək, əksinə, imtiyazlı strukturun sərhədlərini genişləndirəcək.

Ərdoğan, mənalı islahatların əsas strateji məqsədinin veto hüququnun tamamilə ləğv edilməsi olduğunu bəyan edib və Baş Assambleya çərçivəsində heç bir dövlətin təkbaşına beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi iradəsini əngəlləyə bilməyəcəyi geniş əsaslı koalisiyanın yaradılması çağırışını təkrarlayıb.

Təhlükəsizlik Şurası ilə Baş Assambleya arasında balans bərpa edilməlidir

Qlobal sistemdəki iyerarxik strukturların gələcəyin dünyasını qura bilməyəcəyini ifadə edən prezident Ərdoğan, BMT Baş Assambleyası ilə Təhlükəsizlik Şurası arasında güc balansının yenidən qurulmasının vacibliyinə diqqət çəkib. Baş Assambleyanın səlahiyyətlərinin artırılmasının vacib olduğunu bildirən Ərdoğan, daimi üzvlüyün olmadığı və Şura üzvlərinin Baş Assambleya tərəfindən müəyyən dövrlər üçün rotasiya əsasında seçildiyi demokratik model təklif edib. O qeyd edib ki, bu modeldə yenidən seçilmək istəyən ölkələr Baş Assambleyanın əksəriyyətinin etimadını qazanmalı və bununla da Şuranın hesabatlılığını artırmalıdırlar.

Son dörddəbir əsrdə baş verənlərin heç bir güc balansının daimi olmadığını göstərdiyini xatırladan Ərdoğan, mövcud beynəlxalq nizamın yeni müharibələrin qarşısını almaq, qlobal bərabərsizlikləri aradan qaldırmaq və dəyişən qüvvələr balansına cavab vermək üçün kifayət etmədiyini vurğulayıb. O bildirib ki, iqtisadiyyatdan müdafiəyə, texnologiyadan diplomatiyaya qədər yeni qlobal güc mərkəzləri yaransa da, beynəlxalq qurumlar bu transformasiya tempi ilə ayaqlaşa bilmir.

İnkişaf etməkdə olan ölkələrin maliyyəyə çıxışı təmin edilməlidir

Ərdoğan ölkələrin müharibələr, iqlim böhranı, qeyri-qanuni miqrasiya dalğaları və iqtisadi zəifliklər qarşısında güclü qurumlara və çəkindirici müdafiə imkanlarına ehtiyacı olduğunu ifadə edərək, ticarət və enerji dəhlizlərinin təhlükəsizliyinin kritik hala gəldiyini yazıb. Asiyanın yüksələn iqtisadi gücünə və Afrikanın potensialına uyğun təmsilçilik hüququ tələbinə toxunan Ərdoğan, regional aktyorların öz coğrafiyalarında problemlərin həllində daha fəal məsuliyyət daşıması lazım olduğunu müdafiə etdi.

Prezident qloballaşmanın xalqa rifahı yaymaq vədini yerinə yetirə bilmədiyini, əksinə, gəlir bərabərsizliyini dərinləşdirdiyini bildirmiş, inkişaf etməkdə olan ölkələrin inkişaf hüquqlarının və maliyyə imkanlarının beynəlxalq səviyyədə təmin edilməsinin vacibliyini bildirmişdir. O, Türkiyənin çoxtərəfli diplomatiya təcrübəsi ilə bu qlobal islahat prosesində liderlik etməyə və məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə davam edəcəyini bildirərək məqaləsini yekunlaşdırıb.