Президент Эрдогандын тарыхый чакырыгы: БУУнун Коопсуздук Кеңешинде вето укугу жоюлушу керек

Президент Режеп Таййип Эрдоган глобалдык системанын тоскоолдугуна көңүл буруп, Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) түзүмүндө радикалдуу реформа жүргүзүүгө чакырды. Дүйнөгө таанымал маалымат каражаты Bloomberg үчүн «БУУ Коопсуздук кеңешинин вето укугун жокко чыгарышы керек» аттуу кенен макала жазган Эрдоган, глобалдык чечим кабыл алуу механизмдеринин бүгүнкү күндүн реалдуулуктары менен дал келбегенине басым жасады. Акыркы жылдарда болуп өткөн эпидемиялар, энергетикалык кризистер, жеткирүү чынжырчаларынын үзгүлтүккө учурашы жана аймактык кагылышуулар бул чындыкты ачык көрсөткөнүн белгилеген президент, адамзаттын тагдырын бир нече борборлордун демилгесине таштап коюу мүмкүн эместигин белгиледи.

Глобалдык системанын Экинчи Дүйнөлүк Согуштан кийинки тең салмактуулуктарга жараша калыптанганын жана бул түзүлүштүн мындан ары туруктуу болбой калганын белгилеген Эрдоган, дагы адилет, эффективдүү жана жоопкерчиликтүү өкүлчүлүк моделин куруунун сөзсүз түрдө болушун жактады.

2

"Дүйнө бештен чоң" чакырыгы конкреттүү жол картасына айланышы керек

Президент Эрдоган, Түркиянын эл аралык платформаларда көптөн бери айтып келе жаткан «Дүйнө 5тен чоң» философиясынын чындыгында жоопкерчиликти кеңири жана камтыган түшүнүүгө чакыруу экенин айтты. Бул жагынан алганда Эрдоган реформа зарылчылыгынын риторикадан ашып, конкреттүү жол картасы менен тагынылышы керектигин белгилеп, бул процесстин чордонуна вето укугун жокко чыгаруунун коюлушу керектигин баса белгиледи. Ал Кеңешке жаңы артыкчылыктуу мүчөлөрдү кошуу менен болуп жаткан адилетсиздикти чечпейт, тескерисинче, артыкчылыктуу түзүмдүн чеги кеңейет деп билдирди.

Маанилүү реформанын негизги стратегиялык максатынын вето укугун толугу менен жоюу болушу керектигин белгилеген Эрдоган, эч бир мамлекет жалгыз эл аралык коомчулуктун орток эркине тоскоол боло албаган Башкы ассамблеянын ичинде кеңири негиздеги коалиция түзүүнү дагы бир жолу кайталады.

Коопсуздук Кеңеши менен Башкы Ассамблеянын ортосундагы тең салмактуулукту калыбына келтирүү керек

Глобалдык системадагы иерархиялык түзүлүштөрдүн келечектин дүйнөсүн кура албасын белгилеген президент Эрдоган, БУУнун Башкы Ассамблеясы менен Коопсуздук Кеңешинин ортосундагы күч тең салмактуулугунун кайрадан түзүлүшү керектигине көңүл бурду. Башкы ассамблеянын ыйгарым укуктарынын көбөйтүлүшүнүн маанилүү экенин белгилеген Эрдоган, туруктуу мүчө болбогон жана Кеңеш мүчөлөрү белгилүү мөөнөттөр үчүн ротациялык негизде Башкы Ассамблея тарабынан шайлана турган демократиялык моделди сунуштады. Ал белгилегендей, бул моделде кайра шайланууну көздөгөн өлкөлөр Башкы Ассамблеянын көпчүлүгүнүн ишенимине ээ болуп, ошону менен Кеңештин жоопкерчилигин жогорулатат.

Акыркы чейрек кылымдагы окуялар эч бир күч тең салмактуулугунун туруктуу эмес экенин көрсөткөнүн эске салган Эрдоган, азыркы эл аралык тартиптин жаңы согуштарды алдын алуу, глобалдык теңсиздикти жоюу жана күчтөрдүн тең салмактуулугунун өзгөрүшүнө жооп берүү үчүн жетишсиз экенин баса белгиледи. Анын айтымында, экономикадан коргонууга, технологиядан дипломатияга чейин жаңы глобалдык күч борборлору пайда болуп жатканда, эл аралык институттар өзгөрүүнүн мындай темпине жете албайт.

Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн каржыга жетүүсү кепилдениши керек

Согуштар, климаттык кризис, тартипсиз миграция толкундары жана экономикалык алсыздыктар алдында өлкөлөрдүн күчтүү институттарга жана токтото турган коргонуу жөндөмдүүлүгүнө муктаж экенин белгилеген Эрдоган, соода жана энергетика коридорлорунун коопсуздугу абдан маанилүү абалга келгенин жазды. Азиянын өсүп келе жаткан экономикалык күчү жана Африканын потенциалына ылайык өкүлчүлүк укугу талабына токтолгон Эрдоган, аймактык актерлордун өз географияларындагы көйгөйлөрдү чечүүдө дагы активдүү жоопкерчиликти алышы керектигин жактады.

Президент глобализация гүлдөп-өнүгүүнү калктын катмарына жайылтуу убадасын аткара албасын, тескерисинче, кирешелердин теңсиздигин тереңдеткенин белгилеп, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн өнүгүү укуктары жана каржыга жетүүсү эл аралык деңгээлде кепилдениши керектигин белгиледи. Ал макаласын Түркиянын көп тараптуу дипломатиядагы тажрыйбасы менен бул глобалдык реформа процессинде лидерлик кылууну жана жоопкерчиликти мойнуна алууну уланта турганын айтуу менен аяктады.