Prezident Erdog'anning tarixiy chaqirig'i: BMT Xavfsizlik Kengashidagi veto huquqini bekor qilish kerak

Prezident Rejep Tayyip Erdog'an global tizimdagi blokirovkalarga e'tibor qaratdi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) tuzilmasini tubdan isloh qilishga chaqirdi. Dunyoga mashhur matbuot organi Bloomberg uchun “BMT Xavfsizlik Kengashining veto huquqini bekor qilishi kerak” sarlavhali keng qamrovli maqola yozgan Erdog’an, global qaror qabul qilish mexanizmlarining bugungi kun haqiqatlariga to’g’ri kelmasligiga urg’u berdi. So‘nggi yillarda ro‘y bergan epidemiyalar, energetik inqirozlar, ta’minot zanjiridagi uzilishlar va mintaqaviy mojarolar bu haqiqatni yaqqol isbotlashini ta’kidlagan Prezident, insoniyat taqdirini bir necha poytaxtlar tashabbusiga qo‘yib bo‘lmaydi, dedi.

Global tizimning Ikkinchi Jahon Urushidan keyin muvozanatlarga ko'ra shakllanganini va bu tuzilmaning endi barqaror emasligini ta'kidlagan Erdo'g'an, yanada adolatli, samarali va mas'uliyatli vakillik modelini qurishning muqarrar ekanligini ilgari surdi.

Prezident Erdo'g'an, Turkiya uzoq vaqtdan beri xalqaro platformalarda ifodalab kelayotgan "Dunyo 5 dan katta" falsafasi aslida mas'uliyatni yanada kengroq va qamrab oluvchi tushunchaga da'vat ekanligini ta'kidladi. Shu nuqtai nazardan, islohot zarurati ritorikadan oshib, aniq yo'l xaritasi bilan toj kiyish kerakligini ta'kidlagan Erdo'g'an, veto huquqining bekor qilinishi bu jarayonning markazida bo'lishi kerakligini ta'kidladi. Uning ta’kidlashicha, Kengashga yangi imtiyozli a’zolar qo‘shilishi mavjud adolatsizlikni bartaraf etmaydi, balki imtiyozli tuzilmaning chegaralarini kengaytiradi.

Erdo'g'an, mazmunli islohotning asosiy strategik maqsadi veto huquqini butunlay bekor qilish bo'lishi kerakligini ta'kidladi va Bosh Assambleya doirasida hech bir davlat xalqaro hamjamiyatning umumiy irodasini yolg'iz o'zi to'sib qo'ya olmaydigan keng ko'lamli koalitsiya tashkil etish chaqirig'ini takrorladi.

Xavfsizlik Kengashi va Bosh Assambleya o'rtasidagi muvozanatni tiklash kerak

Global tizimdagi ierarxik tuzilmalar kelajak dunyosini qura olmasligini tilga olgan Prezident Erdo'g'an, BMT Bosh Assambleyasi bilan Xavfsizlik Kengashi o'rtasidagi kuchlar muvozanatining qayta o'rnatilishi kerakligiga e'tibor qaratdi. Bosh Assambleyaning vakolatlarini oshirishning muhim ekanligini ta’kidlagan Erdog’an, doimiy a’zolik bo’lmagan va Kengash a’zolari ma’lum muddatlar uchun rotatsiya asosida Bosh Assambleya tomonidan saylanadigan demokratik modelni taklif qildi. Uning ta'kidlashicha, ushbu modelda qayta saylanish istagida bo'lgan mamlakatlar Bosh Assambleyaning ko'pchilik ishonchini qozonishi va shu tariqa Kengash mas'uliyatini oshirishi kerak.

O'tgan chorak asrdagi o'zgarishlar hech qanday kuchlar muvozanatining doimiy emasligini ko'rsatganini eslatgan Erdo'g'an, hozirgi xalqaro tartibning yangi urushlarning oldini olish, global tengsizliklarni bartaraf etish va kuchlar muvozanatining o'zgarishiga javob berish uchun yetarli emasligini ta'kidladi. Uning ta'kidlashicha, iqtisodiyotdan mudofaa, texnologiyadan diplomatiyagacha yangi global kuch markazlari paydo bo'layotgan bir paytda, xalqaro institutlar bu o'zgarish sur'atiga dosh bera olmaydi.

Rivojlanayotgan mamlakatlarning moliyadan foydalanish imkoniyati kafolatlanishi kerak

Urushlar, iqlim inqirozi, tartibsiz migratsiya to'lqinlari va iqtisodiy zaifliklar qarshisida mamlakatlarning kuchli institutlar va to'xtatuvchi mudofaa qobiliyatiga muhtojligini ta'kidlagan Erdo'g'an, savdo va energiya koridorlari xavfsizligi muhim holga kelganini yozdi. Osiyoning yuksalgan iqtisodiy qudrati va Afrikaning salohiyatiga mos vakillik huquqi talabiga to’xtalgan Erdog’an, mintaqaviy aktyorlarning o’z geografiyalaridagi muammolarni hal qilishda faolroq mas’uliyatni o’z zimmalariga olishlari kerakligini ilgari surdi.

Prezident globallashuv xalqqa farovonlik tarqatish va'dasini bajara olmasligini, aksincha, daromadlar tengsizligini yanada chuqurlashtirganini ta'kidlab, rivojlanayotgan mamlakatlarning rivojlanish huquqlari va moliyalashtirish imkoniyatlari xalqaro miqyosda kafolatlanishi kerakligini ta'kidladi. U o‘z maqolasini Turkiya ko‘p tomonlama diplomatiyadagi tajribasi bilan ushbu global islohot jarayoniga yetakchilik qilish va mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishda davom etishini ta’kidlab yakunladi.