Qətərin enerji sərvəti böhranda: sərvətləri sürətlə məhv edir

Qətər son üç onillikdə təbii qazın təqdim etdiyi iqtisadi imkanlardan istifadə edərək dünya səhnəsinin ən zəngin ölkələrindən birinə çevrilib. Lakin Hörmüz boğazında baş verən kritik proseslər ölkənin iqtisadi strukturunu təhdid edir. Qətərin təbii qaz ixracından əldə etdiyi böyük gəlirlər indi ciddi maneə ilə üzləşib.

Qətərin İqtisadi Yükselişi

Fars körfəzində yerləşən Qətər 1990-cı illərdə təbii qaz sayəsində sürətlə inkişaf etməyə başlayıb. Ölkə mirvari dalğıcından əldə edilən məhdud qazancla sağ qalan sahil iqtisadiyyatı olsa da, təbii qaz ehtiyatları sayəsində zənginləşdi. Xüsusilə Hörmüz boğazından keçən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixracı Qətər iqtisadiyyatını dəyişdirdi.

Bu proses ölkənin infrastrukturuna və urbanizasiyasına da ciddi təsir göstərdi. PaytaxtDoha ilə Lusail arasında qurulan metro sistemləri və müxtəlif prestijli layihələr Qətərin iqtisadi gücünü nümayiş etdirən nümunələrdən yalnız bir neçəsidir. Paris tipli ticarət mərkəzləri və əyləncə parkları ölkənin müasir simasını ortaya qoyur.

Təbii Qazın İqtisadi Önəmi

Qətərin gəlirlərinin 60 faizi təbii qazın payına düşür. Bu resurs ölkəyə nəinki sərvət gətirdi, həm də qlobal investisiyaların qapısını açdı. 600 milyard dollarlıq suveren sərvət fondu Qətərə qlobal arenada mühüm mövqelər tutmağa kömək etdi.

Qətər Londonun Hitrou hava limanından Nyu Yorkdakı Empire State Building-ə qədər bir çox beynəlxalq aktivlərdə paya malikdir. Bu, ölkənin iqtisadi strategiyasının nə qədər əhatəli olduğunu göstərir. Bundan əlavə, Qətər 2022-ci il Dünya Kuboku kimi bahalı tədbirlərə ev sahibliyi etməklə beynəlxalq tanınmasını artırdı.

Hörmüz boğazında böhran

Fevral ayında Hörmüz boğazının bağlanması ilə Qətərin təbii qaz ixracatında ciddi fasilələr yarandı. Bu, ölkənin gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb oldu. İxracatın kəsilməsi iqtisadi artım gözləntilərinə mənfi təsir edib və Qətərin artım proqnozları azalıb.

Bu vəziyyətdən ən çox təsirlənən yerlərdən biri Qətərin qaz hasilat mərkəzi olan Ras Laffan olub. Kranların yüklənməsi dayandı, ticarət demək olar ki, tam dayandı.

Enerji sektorunda tənəzzül

Əhməd Helalenergetika üzrə məsləhətçilərdən biri Qətərin enerji zənginliyindən asılı olduğunu vurğulayır. Helal təbii qaz nəqlinin ölkənin iqtisadi strukturunun təməl daşı olduğunu və Qətərin enerji zənginliyi olmadan indiki vəziyyətinə çatmasının qeyri-mümkün olduğunu bildirib.

1990-cı illərdən bəri dünyanın ən böyük təbii qaz ehtiyatlarından birinə sahib olan Qətər Şimal Yatağında qazın mayeləşdirilməsi texnologiyasına böyük sərmayələr qoyub. Bu sərmayələr Qətəri enerji superdövlətinə çevirdi.

Gələcək Gözləntilər və Qlobal Vəziyyət

Hörmüz boğazındakı problemlər səbəbindən Qətər böyük iqtisadi zərbə aldı. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) hesablamalarına görə, bu il ölkənin 8,6 faiz kiçiləcəyi gözlənilir. Lakin bu vəziyyətin 2027-ci ilə qədər bərpa olunacağı gözlənilir.

Qətər iqtisadiyyatını şaxələndirmək üçün turizm və maliyyə kimi müxtəlif sektorlara sərmayə qoymağı planlaşdırır. Lakin regiondakı siyasi qeyri-sabitlik bu məqsədlərə çatmağı çətinləşdirir. Turizm gəlirlərinin azalması, beynəlxalq tədbirlərin ləğvi və əcnəbi ziyarətçilərin azalması Qətərin iqtisadi gələcəyini qeyri-müəyyən edir.

Qətərin Yeni Strategiyaları

Qətər mədən yanacaqlarından asılılığını azaltmaq üçün müxtəlif layihələr hazırlayır. 2019-cu ildə xarici şirkətlərin yerli tərəfdaşlara malik olması öhdəliyinin aradan qaldırılması bu strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Ölkə həmçinin Formula 1 kimi beynəlxalq tədbirlərlə turizm sənayesini canlandırmağı hədəfləyir.

Lakin Dünya Səyahət və Turizm Şurası Yaxın Şərqdə turizm gəlirlərinin gündəlik 600 milyon dollar itirdiyini bildirib. Bu, Qətərin iqtisadiyyatını şaxələndirmək səylərinin nə qədər çətin ola biləcəyini göstərir.

Nəticədə Qətərin enerji sektoru vasitəsilə əldə etdiyi gücün azalması ölkədən gələcək iqtisadi strukturuna yenidən baxmağı tələb edir. Hörmüz boğazında baş verən hadisələrdən sonra ölkənin iqtisadi strategiyalarını sürətlə uyğunlaşdırması qaçılmaz olacaq.