Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə Toplantısında 163 maddədən ibarət Ankara Bəyannaməsi qəbul edilib

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sədrliyi ilə Ankarada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 13-cü Zirvə Toplantısı üzv ölkələrin iştirakı ilə başa çatıb. Sammitin sonunda dərc edilən 163 maddəlik Ankara Bəyannaməsi ilə müdafiə sənayesi, kibertəhlükəsizlik, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və kosmik texnologiyalar sahələrində strateji əməkdaşlığın gücləndirilməsi qərara alınıb. 30 oktyabr 2026-cı ildə imzalanan bəyannamə türk dünyasının siyasi həmrəyliyini institusional əsaslara daşıdı, regional və qlobal inkişaflar qarşısında birgə hərəkət etmək iradəsini nümayiş etdirdi.

Müdafiə sənayesi və kibertəhlükəsizlik sahəsində hansı addımlar atılacaq?

Türkiyənin ev sahibliyi ilə TDT Müdafiə Sənayesi Kollecinin yaradılması imkanlarının araşdırılması müdafiə sahəsində bəyannamənin ən diqqət çəkən bəndlərindən biri olub. Bundan əlavə, kibertəhlükəsizlik təhdidlərinə qarşı ümumi Kibertəhlükəsizlik Şurasının yaradılması və üzv dövlətlər arasında kiber əməkdaşlığa dair anlaşma memorandumunun imzalanması üzrə məsləhətləşmələrin sürətləndirilməsi prosesi təşviq edilib.

Nəqliyyat və enerji layihələri necə formalaşacaq?

Bəyannamənin nəqliyyat bölməsində Zəngəzur dəhlizinin inkişafı və Xəzər Beynəlxalq Şərq-Qərb Mərkəzi Dəhlizinin potensialından tam istifadə edilməsi prioritet hədəflər kimi müəyyən edilib. Enerji sahəsində Mərkəzi Asiya-Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi və Xəzər-Qara dəniz-Avropa xətti üzrə layihələrin dəstəklənməsi və kritik faydalı qazıntılar üzrə tərəfdaşlıq imkanlarının qiymətləndirilməsi qərara alınıb.

Ankarada keçirilən sammitdə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan dövlət başçıları, Azərbaycanın xarici işlər naziri və ŞKTC prezidenti iştirak edib. “Türk əsri: Dildə, Fikirdə və İşdə Birlik” mövzusu ilə görüşən liderlər siyasi inteqrasiyanı dərinləşdirəcək strateji tərəfdaşlıq sazişi layihəsi üzərində irəliləyiş əldə ediblər. Bundan əlavə, üzv ölkələr arasında futbolçuların “qeyri-əcnəbilər” kimi qiymətləndirilməsi və birgə muzey kartı kimi mədəniyyət və idman layihələri vasitəsilə xalqlar arasında qarşılıqlı əlaqənin artırılması məqsədi daşıyıb.

Türk Dövlətləri Təşkilatı üzv ölkələr arasında əməkdaşlığı institusionallaşdıran beynəlxalq struktur kimi fəaliyyətini davam etdirir. Ankara Bəyannaməsində qəbul edilən qərarların təqibi TDT Katibliyi və üzv dövlətlərin müvafiq orqanları tərəfindən həyata keçiriləcək. Dövr sədrliyi 2027-ci ildə Özbəkistanda keçiriləcək 14-cü Zirvə Toplantısına qədər Türkiyə tərəfindən həyata keçiriləcək və proseslə bağlı ətraflı məlumat və aktual hadisələr TDT-nin rəsmi kanallarından əldə edilə bilər.

Nəticə

Ankara Bəyannaməsi göstərir ki, türk dövlətləri təkcə iqtisadi deyil, həm də müdafiə və texnologiya kimi suverenlik sahələrində inteqrasiya etməkdə qərarlıdırlar. Xüsusilə müdafiə sənayesi kolleci və ortaq peyk istehsalı kimi konkret layihələr təşkilatın “nitqin birliyindən hərəkət birliyinə” keçdiyinin sübutu sayıla bilər.

Bəyannamədə futbolçu statusu və birgə muzey kartı kimi məqalələr təşkilatın təkcə dövlətlər arasında deyil, həm də cəmiyyətlər arasında inteqrasiyanı hədəflədiyini ortaya qoyur. Bu vəziyyət türk dünyasının mədəniyyət və idman sahələrində daha görünən əməkdaşlıq modelinə çevrildiyini göstərir.

Mümkün təsirlər

Müdafiə sənayesi və kibertəhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın üzv ölkələrin xarici asılılığını azaldacağını və regional təhlükəsizlik potensialını artıracağını gözləmək olar. Zəngəzur və Mərkəzi Dəhliz layihələrinin həyata keçirilməsi Asiya ilə Avropa arasında ticarət həcminin Türkiyə dövlətləri üzərindən daha səmərəli şəkildə axmasını təmin edə bilər.

Futbolçular üçün yeni status təklifi üzv ölkələrin idman klublarının heyət strukturlarına və transfer siyasətlərinə təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, ümumi rəqəmsal platformaların və viza vasitələrinin tətbiqi üzv ölkələr arasında turizm və ticarət fəaliyyətinin sürətləndirilməsinə töhfə verə bilər.

Fikirləriniz

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində müdafiə, enerji və idman kimi sahələrdə atılan bu addımları regional sabitlik baxımından necə qiymətləndirirsiniz? Ortaq türk əlifbası və mədəni əməkdaşlıq layihələrinin türk dünyasının gələcəyinə töhfəsi necə olacaq? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.