163 maddaly Ankara jarnamasy Türk döwletleri guramasynyň 13-nji sammitinde kabul edildi

Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda Ankarada geçirilen Türk döwletleri guramasynyň (TDT) 13-nji sammiti agza ýurtlaryň gatnaşmagynda tamamlandy. Sammitiň ahyrynda çap edilen 163 maddalyk Ankara jarnamasy bilen goranyş senagaty, kiberhowpsuzlyk, ykdysadyýet, ulag, energiýa we kosmos tehnologiýalary ýaly strategiki hyzmatdaşlygy güýçlendirmek kararyna gelindi. 2026-njy ýylyň 30-njy oktýabrynda gol çekilen jarnamada türk dünýäsiniň syýasy raýdaşlygyny institusional esasda amala aşyrdy we sebitleýin we global ösüşleriň öňünde bilelikde hereket etmek islegini görkezdi.

Goranmak pudagynda we kiberhowpsuzlykda haýsy ädimler görüler?

Türkiýe tarapyndan gurnalan TDT Goranmak senagaty kollejini döretmek mümkinçiligini öwrenmek, goranmak pudagyndaky beýannamanyň iň täsirli zatlaryndan biri boldy. Mundan başga-da, kiberhowpsuzlyk howplaryna garşy umumy kiberhowpsuzlyk geňeşini döretmek we agza döwletleriň arasyndaky kiber hyzmatdaşlygy barada özara düşünişmek memorandumyna gol çekmek baradaky geňeşmeleri çaltlaşdyrmak prosesi höweslendirildi.

Ulag we energiýa taslamalary nähili emele geler?

Zangezur koridorynyň ösdürilmegi we Hazar halkara gündogar-günbatar merkezi koridorynyň doly kuwwatynyň ulanylmagy jarnamanyň transport bölüminde ileri tutulýan maksat hökmünde kesgitlenildi. Energetika pudagynda Merkezi Aziýa-Azerbaýjan Greenaşyl Energetika Koridory we Hazar-Gara Deňiz-Europeewropa liniýasyndaky taslamalary goldamak we möhüm minerallar boýunça hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerine baha bermek kararyna gelindi.

Ankarada geçirilen sammite Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň we Türkmenistanyň döwlet baştutanlary, Azerbaýjanyň Daşary işler ministri we HHR-iň prezidenti gatnaşdy. "Türk asyry: Dil, ideýa we işde agzybirlik" mowzugy bilen duşuşyp, ýolbaşçylar syýasy integrasiýany çuňlaşdyrjak strategiki hyzmatdaşlyk şertnamasynyň taslamasynda öňegidişlik gazandylar. Mundan başga-da, futbolçylara agza ýurtlaryň arasynda "daşary ýurtly däl" hökmünde baha bermek we bilelikdäki muzeý kartoçkasy ýaly medeni we sport taslamalary arkaly halklaryň arasyndaky gatnaşygy ýokarlandyrmak maksat edinildi.

Türk döwletleri guramasy, agza ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy ýola goýýan halkara gurluş hökmünde işini dowam etdirýär. Ankara Jarnamasynda kabul edilen kararlaryň dowamyny TDT sekretariaty we agza döwletleriň degişli edaralary amala aşyrar. Prezidentlik möhleti, 2027-nji ýylda Özbegistanda geçiriljek 14-nji sammite çenli Türkiýe tarapyndan geçiriler we bu barada jikme-jik maglumat we häzirki wakalar TDT resmi kanallary arkaly alnyp bilner.

Netije

Ankara jarnamasy, türk döwletleriniň diňe bir ykdysady taýdan däl, eýsem goranmak we tehnologiýa ýaly özygtyýarlylyk ugurlaryna hem goşulmak isleýändigini görkezýär. Hususan-da, goranyş senagaty kolleji we bilelikde emeli hemra önümçiligi ýaly anyk taslamalar guramanyň "gepleşikleriň bitewiliginden hereketleriň bitewiligine" geçendiginiň subutnamasy hökmünde kabul edilip bilner.

Deklarasiýada futbol oýunçysynyň ýagdaýy we bilelikdäki muzeý kartoçkasy ýaly makalalar guramanyň diňe bir ştatlaryň arasynda däl, eýsem jemgyýetleriň arasynda hem birleşmegi maksat edinýändigini görkezýär. Bu ýagdaý, türk dünýäsiniň medeni we sport ugurlarynda has görnükli hyzmatdaşlyk modeline öwrülendigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Goranmak senagaty we kiberhowpsuzlyk pudagyndaky hyzmatdaşlyga agza ýurtlaryň daşarky garaşlylygyny azaldyp, sebitleýin howpsuzlyk kuwwatyny ýokarlandyrar. Zengezur we Merkezi koridor taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi Aziýa bilen Europeewropanyň arasyndaky söwda mukdarynyň türk döwletleriniň üsti bilen has netijeli akmagyny üpjün edip biler.

Futbolçylar üçin täze status teklibi toparyň düzümlerine we agza ýurtlardaky sport klublarynyň syýasatlaryna täsir edip biler. Mundan başga-da, umumy sanly platformalaryň we wiza desgalarynyň durmuşa geçirilmegi agza ýurtlaryň arasynda syýahatçylygyň we söwda işjeňliginiň çaltlaşmagyna goşant goşup biler.