13-nji TDT liderler sammitinde 163 makala bilen Ankara jarnamasyna gol çekildi

Türk döwletleri guramasynyň (TDT) döwlet baştutanlarynyň 13-nji sammitinden soň, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň alyp barýan Ankara deklarasiýasyna 163 maddalyk gol çekişildi. Jarnamada Kipr meselesinden başlap, Gazadaky ynsanperwerlik ýagdaýyna, terrorçylyga garşy göreşden sebit transport koridorlaryna çenli dürli meseleler boýunça kararlar kabul edildi.

Ankara jarnamasynda haýsy sebitleýin meseleler öňe çykdy?

Ankara jarnamasynda Kipr türk halkynyň deň hukuklarynyň kepillendirilmegini goldaýan bolsa, Kipr meselesiniň adadaky hakykatlar esasynda durnukly çözgüt tapylmalydygy nygtaldy. Gazadaky gumanitar krizisiň soňuna çykmak üçin BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň 2803 (2025) karary we iki döwletli çözgüdiň durmuşa geçirilmelidigi mälim edildi. Mundan başga-da, Siriýanyň territorial bitewiligini we durnuklylygyny, terrorçylyga, kiber jenaýatçylyga we guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreşde umumy tutanýerliligi goldamak gaýtalandy.

Ulag we medeni hyzmatdaşlyk nähili ösdüriler?

Hazar halkara gündogar-günbatar merkezi koridoryny ösdürmek we Zangezur koridoryny birleşdirmek üçin strategiki ädimler ätmek kararyna gelindi. Medeniýet pudagynda umumy muzeý kartoçkasy taslamasy, Türk dünýä kosmos günleri we umumy türk elipbiýiniň ýaýramagy ýaly taslamalar öňe çykdy. Daşkent Özbegistan Respublikasynyň teklibi bilen 2027-nji ýylda Türk dünýäsiniň syýahatçylyk paýtagty diýlip yglan edilse-de, 2027-nji ýyl "Tebigaty goramak ýyly" hökmünde kabul edildi we indiki sammitiň Özbegistanda geçiriljekdigi karar edildi.

Ankarada geçirilen sammitde agza döwletleriň arasynda howpsuzlyk, ykdysadyýet, ulag, bilim we medeni ugurlardaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyryp, 163 maddanyň giňişleýin ýol kartasy kesgitlenildi. Terrorçylyga garşy göreşden başlap, Merkezi koridoryň netijeliligini ýokarlandyrmak ýaly köp mowzukda umumy strategiýalary işläp düzmek maksat edinilýär.

Türk döwletleriniň guramasynyň çäginde kabul edilen bu kararlaryň dowamy guramanyň sekretariaty we agza ýurtlaryň degişli ministrlikleri tarapyndan amala aşyrylar. Gol çekilen şertnamalary we döredilen geňeşleri durmuşa geçirmek prosesi agza ýurtlaryň milli kanunçylygyna we özara düşünişmek memorandumlaryna gol çekilmegine dowam eder.

Netije

Ankara jarnamasy türk döwletleriniň diňe bir ykdysady taýdan däl, eýsem howpsuzlyk we strategiki transport ulgamlaryna hem goşulmak islegini açýar. Esasanam Merkezi koridor we Zangezur koridory ýaly taslamalara ünsi çekmek sebitiň global söwda torlaryndaky ornuny berkitmek ugrundaky tagallalarynyň görkezijisidir.

Medeni we jemgyýetçilik ugurlaryndaky hyzmatdaşlyk ädimleri guramanyň agza ýurtlaryň arasyndaky sosial gatnaşyklary pugtalandyrmagy maksat edinýändigini subut edýär. Bilelikdäki elipbiý we bilim taslamalary uzak möhletde türk dünýäsinde intellektual we akademiki hyzmatdaşlygy döretmek mümkinçiligine eýe.

Mümkin täsirler

Merkezi koridoryň ösüşi üçin kabul edilen kararlar agza ýurtlaryň arasyndaky söwda mukdaryny ýokarlandyrmaga we logistika çykdajylaryny azaltmaga kömek edip biler. Bu, halkara üpjünçilik zynjyrynda sebit ýurtlarynyň roluny güýçlendirip biler.

Kiberhowpsuzlyk we jenaýatçylyga garşy göreşde döredilmegi meýilleşdirilýän geňeşler agza ýurtlaryň arasynda aňtaw we tehnologiýa paýlaşmagyny artdyryp biler. Mundan başga-da, ýaşlar üçin bilim maksatnamalary we medeni taslamalar geljekki nesilleriň arasynda umumy türk dünýäsiniň habardarlygyny güýçlendirip biler.