UNRWA, İsrailin hədəfində olan qurum: Fələstinli qaçqınların gələcəyi təhdid altındadır

İsrailin 2023-cü ilin oktyabrında Qəzza zolağına qarşı başlatdığı irimiqyaslı hərbi hücumlar eyni vaxtda bölgədəki ən mühüm humanitar yardım qurumu olan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyini (UNRWA) hədəf aldı. Hücumların ilk günündən etibarən Agentliyə qarşı sistemli qarayaxma kampaniyası aparan Təl-Əviv rəhbərliyi UNRWA-nı təkcə diplomatik və siyasi arenada deyil, həm də sahədə iflic vəziyyətinə salmaq üçün addımlar atıb. Agentliyin anbarlarına və qaçqınlara həyati dəstək verən obyektlərinə edilən hücumlarda tonlarla ərzaq və tibbi ləvazimatlar yararsız hala salınaraq humanitar böhranı daha da dərinləşdirib.

Ağır itkilər və məhv edilmiş infrastruktur: UNRWA keçid nöqtəsində

İsrail ordusunun Qəzza zolağına iki ildən artıqdır ki, davam edən vəhşi hücumları humanitar yardım işçilərinə ağır zərbə vurub. UNRWA-nın 2026-cı ilin avqust məlumatlarına görə; Müəllimlər, səhiyyə işçiləri və əsas humanitar yardım işçiləri də daxil olmaqla 311 UNRWA işçisi və 82 dəstək işçisi bu hücumlarda həyatını itirib. Sahədəki dağıntılar təkcə şəxsi heyətlə məhdudlaşmırdı; 100-dən çoxu birbaşa təhsil məktəbi olmaqla ümumilikdə 312 UNRWA obyekti İsrailin bombardmanları zamanı ya tamamilə dağıdılıb, ya da ciddi zədələnib və yararsız hala düşüb.

Qəzza boyu 12 min personalı ilə xidmət edən UNRWA-nı tamamilə ləğv etmək istəyən İsrail, Agentlik işçilərindən bəzilərinin "7 oktyabr hücumlarında iştirak etdiyi" barədə əsassız iddialar irəli sürərək qurumun bağlanmasına çağırıb. Bununla belə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən həyata keçirilən müstəqil və hərtərəfli araşdırmalar bu iddiaları qəti şəkildə rədd edərək, İsrailin iddialarını dəstəkləyəcək heç bir konkret sübutun olmadığını ortaya qoyub.

Şərqi Qüds Obyektlərinin Qanuni Mühasirəsi və Müsadirəsi

Sahədəki iddiaları təkzib edilən İsrail bu dəfə hüquqi mexanizmləri işə salıb. 28 oktyabr 2024də İsrail Parlamenti (Knesset) UNRWA-nın işğal altında olan Şərqi Qüdsdə və İsrail sərhədləri daxilində bütün fəaliyyətlərinin dayandırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini qəbul etdi. Sözügedən qanun 1 fevral 2025-ci il tarixindən qüvvəyə minib. Qanunun tətbiqi ilə İsrail qüvvələri reydlərini gücləndirib və Agentliyin Şərqi Qüdsdəki qərargahına basqın edərək fəaliyyətlərini tamamilə dayandırıb. Daha sonra 2026-cı il yanvarın 20-də İsrail qüvvələri Şeyh Cerrah rayonundakı tarixi qərargah şəhərciyinə basqın edərək ərazini ələ keçirib, içəridəki obyektləri dağıdıb və orada İsrail bayrağını sancıblar.

İsrailin hüquqlarının pozulması bununla məhdudlaşmırdı. Şərqi Qüdsün şimalında, Ayrılıq Divarının İordan çayının qərb sahilində yerləşən Kalendiya Təhsil Mərkəzinin işığını və suyunu ilin əvvəlində kəsən, daha sonra oradakı ərəb işçilərini zorla təxliyə edən İsrail avqustun 25-də mərkəzə hərbi basqın keçirərək oranı tamamilə ələ keçirib. Bu müsadirə qərarı o deməkdir ki, peşə təhsili alan 15-19 yaş arası 350 qaçqın tələbə ən əsas hüququ olan təhsil hüququndan məhrum edilir. İşğal altındakı İordan çayının qərb sahilində onsuz da son dərəcə kövrək olan sosial-iqtisadi tarazlıqlar İsrailin təcavüzkar siyasəti ucbatından hər gün daha da geriləyir.

Nəkbədən bu günə: 6 milyon qaçqının həyat xətti

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, İsrailin UNRWA-ya sistemli hücumlarının arxasında duran əsas məqsəd 1948-ci ildə sürgündən bu yana milyonlarla fələstinlinin sahib olduğu "qayıtmaq hüququnu" tamamilə aradan qaldırmaqdır. Əslində, təxminən 360 dekar ərazidə tikilmiş Kalendiya Qaçqınlar Düşərgəsindəki təhsil mərkəzinin ələ keçirilməsi, təxminən 17 min palestinli 1948-ci ildə zorla boşaldılan kəndlərin sığınacaq tapması bu ləğvetmə planının ən konkret addımlarından biri hesab olunur.

UNRWA İsrailin 1948-ci il mayın 14-də Fələstin torpaqlarını işğal edərək müstəqilliyini elan edərək fələstinliləri böyük bir sürgünə məruz qoyduğu "Nəkbə" (Böyük Fəlakət) prosesindən sonra yaradılıb. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 8 dekabr 1949-cu il tarixli və 302 saylı qərarı ilə həyata keçirilən qurum 1950-ci ildə fəaliyyətə başladığı zaman 750 min qaçqına xidmət edirdi. həll edilməmiş qaldı və sonuncu dəfə 30 iyun 2029