UNRWA, Ysraýyl tarapyndan nyşana alnan edara: Palestina bosgunlarynyň geljegi howp astyndadyr

Ysraýyl tarapyndan 2023-nji ýylyň oktýabr aýynda Gaza zolagyna garşy guralan giň gerimli harby hüjümler şol bir wagtyň özünde sebitdäki iň möhüm ynsanperwer kömek guramasy bolan Palestina bosgunlary üçin kömek we iş gullugyny (UNRWA) nyşana aldy. Hüjümleriň ilkinji gününden bäri Agentlige garşy yzygiderli töhmet atýan Tel Awiw administrasiýasy diňe bir diplomatik we syýasy arenada däl, eýsem-de bolsa, UNRWA-ny ysmaz etmek üçin çäreleri gördi. Bosgunlara möhüm goldaw berýän edaranyň ammarlaryna we desgalaryna edilen hüjümlerde gumanitar krizisi hasam çuňlaşdyrýan tonna azyk önümleri we medisina enjamlary ulanyp bolmaýar.

agyr ýitgiler we weýran edilen infrastruktura: Kreslolarda UNRWA

Iki ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän Gaza zolagyna Ysraýyl goşunynyň gazaply hüjümleri gumanitar kömek işgärlerine agyr degdi. UNRWA-nyň 2026-njy ýylyň awgust aýyndaky maglumatlaryna görä; Bu hüjümlerde mugallymlar, saglygy goraýyş işgärleri we möhüm ynsanperwer kömek işgärleri bilen birlikde 311 UNRWA işgäri we 82 goldaw işgärleri öldi. Meýdandaky weýrançylyk diňe işgärler bilen çäklenmedi; Jemi 312 UNRWA desgasy, olaryň 100-den gowragy gönüden-göni bilim mekdepleri, Ysraýylyň bombalamalary wagtynda ýa-da düýbünden ýykyldy ýa-da agyr zeper ýetdi we ulanyp bolmaýar.

Gazanyň hemme ýerinde 12 müň işgär bilen işleýän UNRWA-ny düýbünden ýok etmek isleýän Ysraýyl, Agentligiň käbir işgärleriniň "7-nji oktýabr hüjümlerine gatnaşandygyny" esassyz öňe sürmek bilen edaranyň ýapylmagyny isledi. Şeýle-de bolsa, Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan geçirilen garaşsyz we giňişleýin gözlegler Ysraýylyň talaplaryny tassyklaýan takyk subutnamanyň ýokdugyny görkezip, bu talaplary düýbünden ret etdi.

Gündogar Iýerusalim desgalarynyň kanuny gabawy we ele salynmagy

Bu ugurdaky talaplary ret edilen Ysraýyl bu gezek hukuk mehanizmlerini işjeňleşdirdi. 2024-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda Ysraýyl Parlamenti (Knesset) UNRWA-nyň basyp alnan Gündogar Iýerusalimde we Ysraýylyň çäginde ähli işleriniň bes edilmegini göz öňünde tutýan kanun taslamasyny kabul etdi. Göz öňünde tutulýan kanun 2025-nji ýylyň 1-nji fewralyndan güýje girdi. Kanunyň durmuşa geçirilmegi bilen Ysraýyl güýçleri reýdleri güýçlendirdi we Agentligiň Gündogar Iýerusalimdäki baş edarasyna reýd geçirip, işini doly bes etdi. Soňra, 2026-njy ýylyň 20-nji ýanwarynda Ysraýyl güýçleri Şeyh Cerrah etrabynyň taryhy merkezine hüjüm etdiler, sebiti basyp aldylar, içindäki desgalary ýykdylar we Ysraýyl baýdagyny dikdiler.

Ysraýylyň hukuklarynyň bozulmagy munuň bilen çäklenmedi. Gündogar Iýerusalimiň demirgazygynda, Aýralyk diwarynyň Iordan derýasynyň günbatar kenarynda ýerleşýän Kalendiýa bilim merkeziniň elektrik we suwuny ýylyň başynda kesen we soňra arap işgärlerini zor bilen ewakuasiýa eden Ysraýyl 25-nji awgustda merkeze harby reýd geçirdi we ony tutuşlygyna ele geçirdi. Bu konfiskasiýa karary, hünär okuwyny alýan 15-19 ýaş aralygyndaky 350 bosgun okuwçysynyň iň esasy hukugyndan, bilim almak hukugyndan aýrylandygyny aňladýar. Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky eýýäm aşa gowşak sosial-ykdysady deňagramlyklar Ysraýylyň agressiw syýasatlary sebäpli gün-günden yza galýar.

Nakbadan şu güne çenli: 6 million bosgunyň ömri

Hünärmenler, Ysraýylyň UNRWA-a yzygiderli hüjüm etmeginiň esasy maksadynyň 1948-nji ýylda sürgünden bäri millionlarça palestinalynyň eýeçiligindäki "gaýdyp gelmek hukugyny" doly ýok etmekdigini belleýärler. Aslynda, Kalendiýa bosgun düşelgesinde bilim merkeziniň ele salynmagy, bu ýerde takmynan 17-18 müň bosgunyň göçürilen 57 palestinaly obasynyň bir bölegi bolupdy. ýatyrmak meýilnamasy.

UNRWA 1948-nji ýylyň 14-nji maýynda garaşsyzlygyny yglan edip, palestinalylary uly sürgüne tabyn eden "Nakba" (Uly betbagtçylyk) prosesinden soň döredildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 1949-njy ýylyň 8-nji dekabrynda kabul eden we 302 belgili karary bilen durmuşa geçirilen bu edara ilkinji gezek 1950-nji ýylda işe başlanda 750 müň bosguna hyzmat edýärdi. Palestina meselesiniň hemişelik çözgüdi tapylýança wagtlaýynça döredilen Agentligiň mandaty, BMG Baş Assambleýasy tarapyndan bu meseläniň çözülmän galmagy we 20-nji iýunda çenli dowam etdirildi.

Häzirki wagtda UNRWA Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky, Gaza zolagy, Iordaniýa, Liwan we Siriýadaky lagerlerde ýaşaýan takmynan 6 million palestinaly bosgun üçin möhüm hyzmatlary hödürleýär. Agentlik jemi 27-siniň basyp alnan ýerlerde, 19-synyň Günbatar Şeriýada we 8-si Gazada; Jemi 58 resmi bosgun lagerinde işjeň işleýär, olaryň 31-si goňşy ýurtlarda (10-sy Iordaniýada, 12-si Liwanda, 9-sy Siriýada). Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky we goňşy ýurtlardaky 420-den gowrak mekdepde 240 müňden gowrak çaga bilim alýan bolsa, bu mekdeplerde 11 müňden gowrak mugallym işleýär. Uruşdan öňki döwürde Gazadaky 288 mekdepde 300 müňden gowrak okuwçy bilim alýardy. Mundan başga-da, 3 müňden gowrak saglygy goraýyş işgäriniň işleýän 150 saglyk merkezinde her ýylda 10 milliondan gowrak bosgun üçin mugt saglyk hyzmatlary berilýär, gyssagly iýmit we nagt kömegi jemi 2,6 million bosguna yzygiderli iberilýär, olaryň 2 milliony Gazada. Ysraýyl tarapyndan başlanan töhmet kampaniýasy netijesinde käbir esasy donor ýurtlaryň kömeginiň togtadylmagy, býudjetiniň bütinleý diýen ýaly meýletin haýyr-sahawatlara bagly UNRWA-ny taryhynda iň uly maliýe kynçylyklaryna sezewar edýär.