Yaxın Şərqdə güc balansı dəyişir: Hörmüz böhranı Trampa meydan oxusa da, Körfəz ölkələri Türkiyəyə üz tutur

ABŞ prezidenti Donald Trampın İsraillə koordinasiyalı şəkildə İrana qarşı başlatdığı hərbi və siyasi addımların gözlənilən sürətli qələbəni gətirməməsi Vaşinqtonun Yaxın Şərq strategiyasını dərin dalana sürükləyir. Dünyaca məşhur “The Economist” təhlil jurnalında dərc olunan əhatəli təhlilə görə, dəqiq çıxış strategiyası olmadan davam edən bu gərginlik Tramp administrasiyasının bölgədəki təsirini ciddi şəkildə azaldır və Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik və xarici siyasət seçimlərində radikal paradiqma dəyişikliyinə gətirib çıxarır.

Sözügedən təhlildə vurğulanır ki, Tramp administrasiyası İranın yüksək rütbəli hərbi və siyasi heyətinə qarşı dəqiq əməliyyatların və intensiv hava bombardmanlarının qısa müddətdə Tehranda rejim dəyişikliyinə gətirib çıxaracağını proqnozlaşdırıb, lakin bu gözlənti yerdə özünü doğrultmayıb. Münaqişələrin uzanması və daimi həllə nail ola bilməməsi ABŞ-ın bölgədə həm hərbi, həm də diplomatik manevr imkanlarını tədricən daraldır.

p>

Yaxın Şərq Planı Müharibə ilə pozuldu

Tramp administrasiyasının ikinci prezidentlik müddəti üçün əsas Yaxın Şərq baxışı qaynar münaqişələrdən çox ticarət, qabaqcıl texnologiya və qlobal investisiyalara əsaslanan yeni regional nizamın qurulmasına əsaslanırdı. Lakin getdikcə artan İran müharibəsi bu strateji hədəflərin tamamilə pozulmasına səbəb oldu.

Trampın ilk dövründə İsrail ilə dörd ərəb ölkəsi arasında imzalanan İbrahim razılaşmaları ilə sürət qazanan regional normallaşma prosesi, mövcud münaqişə mühitindən böyük zərər gördü. Qəzzada daimi atəşkəsin təmin edilməsi üçün ABŞ administrasiyasının İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahuya etdiyi təzyiqlərə baxmayaraq, regionda humanitar faciə və qeyri-sabitlik dərinləşməkdə davam edir.

Digər tərəfdən, İranın nüvə obyektlərinə ABŞ və İsraillə ortaq şəkildə həyata keçirilən dəqiq hücumlar Tehranın yeraltı nüvə infrastrukturuna böyük ziyan vursa da, onların kritik yan təsiri oldu. Beynəlxalq müfəttişlərin yüksək zənginləşdirilmiş urana çıxışının tamamilə bağlanması nüvə proqramının gələcəyini tam qeyri-müəyyənliyə sürükləyib.

Körfəz Ölkələri Türkiyə ilə Münasibətlərini Gücləndirir

The Economist-in apardığı təhlilə görə, böhranın ən konkret geosiyasi nəticələrindən biri Körfəz ölkələrinin çoxşaxəli xarici siyasət yürütməsi olub. Artıq təhlükəsizlik sahəsində tək qlobal aktordan asılı olmaq istəməyən Körfəz paytaxtları müdafiə və hərbi əməkdaşlıqda Türkiyəyə üz tutub. Türkiyənin müdafiə sənayesinin bölgədə özünü doğrultması Ankaranı Körfəz üçün əvəzolunmaz strateji tərəfdaş edir.

Eyni dövrdə Çin ilə əlaqələr iqtisadi əməkdaşlıq, texnologiya transferi və birbaşa investisiyalar baxımından görünməmiş sürətlə dərinləşir. Körfəzin güclü monarxiyaları, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanı, Vaşinqtonla ənənəvi tərəfdaşlıqlarını tamamilə kəsmədən regional riskləri minimuma endirmək üçün çoxlu balans siyasəti yürüdürlər. Bu kontekstdə Türkiyə, İran və Çinlə diplomatik, hərbi və iqtisadi əlaqələrini şaxələndirən Körfəz ölkələri riskləri bölüşdürməyi hədəfləyir.

Təhlil həmçinin Tramp administrasiyasının İranın Körfəzdə yerləşən ABŞ hərbi bazalarına cavab hücumlarının hərbi və siyasi təsirlərini dünya ictimai rəyindən gizlətməyə və ya məhdudlaşdırmağa çalışdığına dair mühüm qiymətləndirmələri ehtiva edir.

ABŞ-ın Regional Təsiri Müzakirə olunur

The Economist iddia edir ki, İranda davam edən müharibənin uzadılması təkcə Trampın şəxsi siyasi karyerasını və gələcəyini riskə atmır, həm də Birləşmiş Ştatların Yaxın Şərqdə ümumi etibarına və uzunmüddətli çəkindiriciliyinə dağıdıcı təsir göstərir.

Təhlilin yekununda Vaşinqtonun bölgədəki hərbi və diplomatik çəkindiriciliyinin şübhə altına alındığı bu yeni dövrdə Körfəz ölkələrinin geosiyasi tarazlıqları yenidən oxuduğu bildirilir. Region ölkələri Türkiyənin müdafiə və təhlükəsizlik sahəsindəki konstruktiv roluna daha çox diqqət yetirərək çoxqütblü xarici siyasət vizyonunu qalıcı edir.