Түрік әдебиетінің ұмытылмас есімі: Жахит Күлебидің артта қалған жылдар

Джахит Күлебидің дүниеден өткеніне 29 жылболса да ел есінде. Күлеби әдебиет әлемінде өзіндік өрнегімен, халық поэзиясына заманауи көзқарасымен терең із қалдырды.

Джахит Күлеби өмірінің басталуы

1917 жылы 10 қаңтарда Тоқат қаласында дүниеге келген шын аты Махмұт Джахит Еренжан Күлеби өмірін Ерзурумнан бастаған. Орыс басқыншылығына байланысты отбасы Тоқатқа қоныс аударуға мәжбүр болғанда ол әлі дүниеге келмеген еді. Бұл драмалық көші оның отбасының Челтек ауылына қоныстануымен аяқталды.

Күлебидің отбасы Фамилия заңымен «Еренжан» фамилиясын алып, ақындық жолын бастаған кезде «Күлеби» фамилиясын алып, оны 1946 жылы тіркеуге алды. Данишмент бастауыш мектебін бітірді және 1929 жылы бітірді.

Білім және әдебиет жылдары

Орта білімін интернат ретінде аяқтаған Күлеби 1936 жылы Сивас ер балалар орта мектебін бітірді. Осы жылдар ішінде ол іштей жан-жақтан болып, кітап оқуға, маңызды тұлғалардың шығармаларын жетілдіруге бет бұрды. Оған әсіресе Решат Нури Гүнтекин, Халиде Эдип Адывар сынды жазушылардың шығармалары әсер етті. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы өлеңдерін «Махмут Cahit» және «Nazım Cahit» деген бүркеншік аттармен жариялады.

Өнер және академиялық мансап

1940 жылы оқуды бітіргеннен кейін көп ұзамай әскерге аттанған Күлеби 1942 жылы әскери қызметтен босатылды. 1946 жылы оның «Адамның бірі» атты тұңғыш поэзиялық кітабы жарық көрді. Одан кейін «Жел» (1949) және «Жасыл шөп» (1954) кітаптары шықты. 1955 жылы «Ешерен оттар» атты кітабымен Түрік тілі бірлестігінің әдебиет сыйлығына лайық деп танылды.

Күлеби әдебиет саласындағы жетістіктерімен қатар білімін де жалғастырды. Еңбек жолынАнталия орта мектебіде стажер-мұғалім ретінде бастаған ол Анкара мемлекеттік консерваториясында және Гази орта мектебінде сабақ берді. 1951 жылы Гази орта мектебіне директордың орынбасары болып тағайындалды.

Шетелдегі міндеттері және зейнеткерлік жылдары

1960-1964 жылдар аралығында Швейцарияда Мәдениет атташе және студент инспекторы қызметін атқарған Күлеби Түркияға оралғаннан кейін Ұлттық Білім министрлігінде түрлі қызметтер атқарды. 1973 жылы зейнеткерлікке шыққан ақын осы датадан кейін әдебиеттану ғылымына көбірек ден қойды.

Халықшыл әдебиет үні

Күлеби өз шығармаларында Анадолы жырларын заманауи үлгіде беру арқылы халықтың тілін бейнеледі. Өлеңдерінде қарапайым тіл қолданып, үндестік пен ырғаққа мән берген. Бұл ерекшеліктері оны түрік әдебиетінде басқа орынға алып шықты.

Оның соңғы жылдары мен мұрасы

Күлеби өмірінің соңғы жылдарын Анкарада өткізді. Ол денсаулығының проблемаларымен және жақын жоғалтуларының қайғысымен күресті. 1997 жылы 28 наурызда жансақтау бөліміне жатқызылған ақын 1997 жылы 20 маусымда 80 жасында дүниеден озды. Мәйіті 2010 жылы отбасының өтінішімен Сивас Никсар қаласына жеткізілді.

Ұмытылмас шығармалар

Күлеби, "Күлеби" (1952), «Ешерен отлар» (1954), «Янгин» (1980), «Рүзғар» (1949) сияқты шығармаларымен әдеби ортада тұрақты орын алды. Өлеңдері көптеген тілдерге, соның ішінде ағылшын, неміс тілдеріне аударылған.

Бағалау

Джахит Күлеби халық поэзиясына заманауи тыныс әкелген, қарапайым тілімен халықтың көңіл-күйін бейнелеген шығармаларымен түрік әдебиетінде ұмытылмас із қалдырды. Қайтыс болғанына қаншама жылдар өтсе де, ол шығармалары мен әдеби мұраларымен ел есінде сақталып келеді. Оның өлеңдерін болашақта жас ұрпақ тауып оқиды деп күтілуде.