Израилдин басма сөзүнөн Түркиянын таң калыштуу анализи: Эрдогандын глобалдык күчү жана аскердик кыймылы
Израилдин алдыңкы гезиттеринин бири «Израиль Хайом» Түркиянын аскердик жана дипломатиялык өсүшүн талдап, президент Эрдогандын стратегиялык кадамдарын жазды.
7-8-июлда Анкарада өткөн НАТОнун саммити Түркиянын глобалдык жана аймактык актер катары күчүн бекемдеген тарыхый бурулуш учуру болду. Израилде чыгуучу Израиль Хайом гезитинде жарыяланган кеңири анализде Түркиянын президент Режеп Таййип Эрдогандын жетекчилигинде коопсуздук жана дипломатия тармагында жеткен деңгээли каралды. Анализде Анкаранын коргонуу өнөр жайында гана камсыздоочу эмес, дүйнөлүк масштабда ойноочу актерго айланганы баса белгиленди.
Анкаранын коргонуу өнөр жайындагы революциялык трансформациясы жана НАТОнун күчү
Түркия 355 миң активдүү жана 378 миң резервдик персоналдан турган эбегейсиз аскердик күчү менен НАТО ичинде АКШдан кийинки эң чоң армияга ээ. Акыркы он жылдыкта коргонуу өнөр жайында жетишилген өзгөчө ылдамдык Анкарага эл аралык аренада саясатты диктата ала турган стратегиялык өнөктөш болууга мүмкүндүк берди. Президент Эрдогандын бул күчүн дипломатиялык тармакта чагылдырганы жана өзгөчө Европа Биримдигинин 150 миллиард евролук (171 миллиард доллар) бюджеттик SAFE программасына Түркияны Европанын коргонуу жана коопсуздук архитектурасына кошуу үчүн катуу басым жасаганы белгиленди.
1280
"Түркия статус-квону четке каккан жана эрежелерди кайра жазган өлкө"
Ариэл университетинин Жакынкы Чыгыш изилдөөлөр жана саясат таануу бөлүмүнүн түрк экспертиДр. Асса Офир Израиль Хайомго берген баалоолорунда Түркиянын тышкы саясатында октун радикалдуу өзгөрүшүнө көңүл бурду. Доктор Офир Түркиянын аскердик чыңдалышынын өз алдынча бир максат эмес экенин, тескерисинче, абдан чечкиндүү жана ревизионисттик тышкы саясатты колдогон негизги курал экенин белгиледи. Анкаранын буга чейин этият жана статус-кво мамилесин артта калтырганын белгилеген Офир, Түркиянын азыр бир гана аймактык тең салмактуулуктарды эмес, глобалдык күч тең салмактуулугун да четке кагуу менен оюндун эрежелерин өз пайдасына кайра жазууну максат кылган көз карандысыз позицияны көрсөткөнүн баса белгиледи.
px
Түркиянын чек арадан өткөн аскердик проекция жөндөмдүүлүгүнүн маанисине токтолгон Офир, дипломатиялык максаттардын аскердик тоскоолдук менен колдоого алынышы керектигинин түрк чечим чыгаруучулары тарабынан жакшы анализденгенин айтты. Чыгыш Жер Ортолук деңизи, Кара деңиз, Кавказ, Жакынкы Чыгыш, Балкандар, Африка жана Орто Азия сыяктуу маанилүү географияларда эффективдүүлүгүн арттырган Түркиянын чек арадан да алысыраак жерде күч көрсөтө ала турган аскердик кубаттуулукка жеткенин белгиледи. Ал ошондой эле Түркиянын НАТОго мүчөлүгүнүн биргелешкен машыгуулар, стандартташтыруу, чалгындоо маалыматын бөлүшүү жана өнүккөн интеграция сыяктуу өлкөгө сунуш кылган артыкчылыктарынын аскердик коркунучтарга каршы күчтүү коргонуу калканчасын түзөрүн белгиледи.
Аскердик бюджет кошуналарына караганда чоңураак жана дүйнөлүк экспорттун ийгилиги
Стокгольм Эл аралык Тынчтык изилдөө институтунун (SIPRI) маалыматтарына таянган анализде түрк коргонуу өнөр жайынын дүйнөлүк курал базарында 1,8 пайыздык үлүш менен дүйнөдө 11-орунда турганы эске салынды. Түркиянын коргонуу экспортунун 2024-жылы 29 пайызга, 2025-жылы 48 пайызга рекорддук өсүшү күтүлүүдө. SIPRI отчетуна караганда Түркия 2025-жылы аскердик чыгымдарын өткөн жылга салыштырмалуу реалдуу түрдө 7,2 пайызга көбөйтсө, акыркы жылда коргонуу бюджетин 94 пайызга өстүрүү менен эбегейсиз өнүгүүгө жетишти
Талдоодогу эң таң калыштуу деталдардын бири Түркиянын 2025-жылы 30 миллиард долларга жетиши күтүлгөн аскерий чыгашаларынын көлөмү болду. Бул көрсөткүч бир гана Түркиянын жакын коңшулары Греция, Ирак, Азербайжан, Болгария, Армения жана Грузиянын жалпы коргонуу бюджетинен ашып, болжол менен 25 миллиард долларды түзөт. Бул абалдын аймактык күч тең салмактуулугунда стратегиялык жана туруктуу өзгөрүүгө алып келгени, Түркиянын азыр аймактык гана эмес, бүткүл дүйнө жүзү боюнча биринчи класстагы аскерий держава болуу жолунда чечкиндүү түрдө бара жатканы белгиленди.
Комментарийлер (0)
Комментарий жазуу
Азырынча пикир жазыла элек. Биринчи пикирди сиз жазыңыз!