Кавказ ислам армиясынын жана Нури пашанын унутулгус эпосу: Бакунун боштондукка чыгышынын 108 жылдыгы.
Кавказ Ислам армиясынын Бакунун армян жана большевик басып алууларынан бошотулушунун 108 жылдыгында Нури Паша жана баатыр Мехметчиктер аземдер менен эскерилди.
Азербайжан эли мындан туура 108 жыл мурда Анадолудан жардамга келген боордош түрк аскерлерин жана алардын легендарлуу колбашчысы Нури Пашаны (Киллигил) чоң ыраазычылык, урмат жана ырайым менен эскерет. Бир тууган эки өлкөнүн тагдырынын биримдигин тарыхка алтын тамгалар менен тамгалап калган бул тарыхый жеңиш “бир эл, эки мамлекет” ураанынын эң конкреттүү белгилеринин бири бойдон калууда.
Батуми келишими жана бир туугандыктын биринчи укуктук негизи
1918-жылы 28-майда бүт дүйнөгө эгемендигин жарыялаган Азербайжан Республикасы эгемендигин бекемдөө максатында Осмон империясы менен алгачкы расмий келишимге кол койгон. Грузиянын борбору Батумиде 1918-жылы 4-июнда кол коюлган бул тарыхый достук келишими; Азербайжан менен Осмон дөөлөтүнүн ортосунда аскердик, укуктук, саясий жана соода тармактарында көп кырдуу кызматташтыкты түзүүгө чечим чыгарылды.
Жаңыдан түзүлгөн Азербайжан өкмөтү Батуми келишиминин 4-беренесине таянып, Осмон империясынан Баку жана анын тегерегин басып алган британ аскерлерине, армян бандаларына жана большевик аскерлерине каршы тез арада аскердик жардам сураган. Бул өтө маанилүү чакырык Осмон мамлекетинен чоң жооп алды. Мезгилдин согуш министри Энвер паша дароо бир тууганы Нури Пашага (Киллигил) атайын армия түзүп, азербайжан элине жардамга келүүнү тапшырды.
Даңктуу армия Палестина фронтунан Бакуга жетти
Нури Паша оор согуш шарттарында Палестина фронтунан чыгарылган элиталык аскерлерди чогултту. 106. жана 107 жөө аскерлер полкжана56. Артиллериялык полктун катышуусу менен тарыхта аты алтын тамгалар менен жазыла турган Кавказ Ислам армиясы түзүлдү. Азербайджан тарапка ылдам кыймылдаган бул армия азербайжан корпусунан 1000 кишилик милициянын катышуусу менен кыска убакыттын ичинде 12 миң кишилик аскер күчтөрүнө жетти.
Кавказ Ислам армиясы Баку жолунда стратегиялык мааниге ээ болгонГөйчай, Салян, Агсу жана Күрдемир аймактарын душман баскындарынан бир-бирден тазалап алдыга жылды. Акыры, 1918-жылдын 15-сентябрында 30 саатка созулган өтө катуу жана кандуу кагылышуулардан кийин Баку баскынчылардан толук тазаланып, бошотулган.
30 сааттык жашоо үчүн күрөш: Бакунун бошотулушу
Кавказ ислам армиясынын шаарга киришин бакулуктар сөз жеткис шыктануу жана кубанычтын көз жашы менен тосуп алышты. Бошотулгандан кийин дароо эле шаарда укмуштуудай аскердик парад өттү. Бирок Осмон армиясынын бул жерлерде болушу Биринчи дүйнөлүк согуш алып келген оор дипломатиялык шарттардан улам көпкө созулган жок. Осмон империясы согушта жеңилгенден кийин 1918-жылдын 30-октябрында кол коюлган Мудрос тынчтык келишиминин жоболоруна ылайык, түрк армиясы согушка чейинки чек араларына чегинүүгө аргасыз болгон. Буга байланыштуу Кавказ Ислам Армиясы 1918-жылдын 16-ноябрында Бакудан кайгыруу менен чыгып кеткен
.Кавказ Ислам армиясы Азербайжандын аймагында 2 ай гана кыска мөөнөт болгонуна карабастан, өлкөнүн аймактык бүтүндүгүн сактоодо жана Бакунун Азербайжандын борбору деп жарыяланышында чоң роль ойноду. Боштондук үчүн бул даңктуу күрөштө Кавказ Ислам армиясы 1130 баатыр шейиттерди берди. Бүгүнкү күндө Азербайжандын Баку, Шеки, Шамахы, Гойчай, Күрдемир, Нефтчала, Хажыкабул жана Губа сыяктуу көптөгөн аймактарында бул ыйык күрөштө каза болгон түрк аскерлеринин эстелигин сактап турган күмбөздөр жана шейиттер көрүстөндөрү бар.
Комментарийлер (0)
Комментарий жазуу
Азырынча пикир жазыла элек. Биринчи пикирди сиз жазыңыз!