Kafkas İslam Ordusu ve Nuri Paşa'nın Unutulmaz Destanı: Bakü'nün Kurtuluşunun 108. Yıl Dönümü

Azerbaycan halkı, tam 108 yıl önce Anadolu'dan yardımlarına koşan kardeş Türk askerlerini ve onların efsanevi komutanı Nuri Paşa'yı (Killigil) bugün de büyük bir minnet, saygı ve rahmetle yad ediyor. İki kardeş ülkenin kader birliğini tarihe altın harflerle kazıyan bu tarihi zafer, "tek millet, iki devlet" şiarının en somut nişanelerinden biri olarak varlığını koruyor.

Batum Anlaşması ve Kardeşliğin İlk Hukuki Temeli

28 Mayıs 1918 tarihinde bağımsızlığını tüm dünyaya ilan eden Azerbaycan Cumhuriyeti, egemenliğini pekiştirmek adına ilk resmi anlaşmasını Osmanlı Devleti ile gerçekleştirdi. Gürcistan'ın başkenti Batum'da 4 Haziran 1918 tarihinde imzalanan bu tarihi dostluk anlaşması; Azerbaycan ile Osmanlı Devleti arasında askeri, hukuki, siyasi ve ticari alanlarda çok yönlü bir işbirliği kurulmasını karara bağlıyordu.

Yeni kurulan Azerbaycan hükümeti, Batum Anlaşması'nın 4. maddesine dayanarak, Bakü ve çevresini işgal altında tutan İngiliz güçleri, Ermeni çeteleri ve Bolşevik birliklerine karşı Osmanlı Devleti'nden acil askeri yardım talep etti. Bu hayati çağrı, Osmanlı hükümeti tarafından büyük bir karşılık buldu. Dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa, kardeşi Nuri Paşa'yı (Killigil) özel bir ordu kurarak Azerbaycan halkının yardımına gitmesi için ivedilikle görevlendirdi.

Filistin Cephesi'nden Bakü'ye Ulaşan Şanlı Ordu

Nuri Paşa, zorlu savaş koşullarında Filistin Cephesi'nden çekilen seçkin birlikleri bir araya getirdi. 106. ve 107. Piyade Alayları ile 56. Topçu Alayı'nın da katılımıyla, tarihe adını altın harflerle yazdıracak olan Kafkas İslam Ordusu kuruldu. Azerbaycan'a doğru hızla harekete geçen bu ordu, Azerbaycan kolordusundan gelen 1000 kişilik milis gücün de katılımıyla kısa sürede 12 bin kişilik bir askeri güce ulaştı.

Kafkas İslam Ordusu, Bakü güzergahı üzerinde bulunan stratejik öneme sahip Göyçay, Salyan, Ağsu ve Kürdemir bölgelerini düşman işgalinden tek tek temizleyerek ilerledi. Nihayet 15 Eylül 1918 günü, tam 30 saat süren son derece şiddetli ve kanlı çatışmaların ardından Bakü, işgalci güçlerden tamamen temizlenerek özgürlüğüne kavuşturuldu.

30 Saatlik Can Hıraş Mücadele: Bakü'nün Kurtuluşu

Kafkas İslam Ordusu'nun şehre girişi, Bakü sakinleri tarafından tarifsiz bir coşku ve sevinç gözyaşlarıyla karşılandı. Kurtuluşun hemen ardından kentte görkemli bir askeri geçit töreni düzenlendi. Ancak Osmanlı ordusunun bu topraklardaki varlığı, Birinci Dünya Savaşı'nın getirdiği ağır diplomatik şartlar nedeniyle uzun sürmedi. Osmanlı Devleti'nin savaştan yenik ayrılması üzerine 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi hükümleri gereği, Türk ordusu savaş öncesi sınırlarına çekilmek zorunda kaldı. Bu doğrultuda Kafkas İslam Ordusu, 16 Kasım 1918'de Bakü'den hüzünle ayrıldı.

Kafkas İslam Ordusu, Azerbaycan topraklarında sadece 2 ay gibi kısa bir süre kalmış olmasına rağmen, ülkenin toprak bütünlüğünün korunmasında ve Bakü'nün Azerbaycan'ın başkenti olarak ilan edilmesinde hayati bir rol oynadı. Bu şanlı kurtuluş mücadelesinde Kafkas İslam Ordusu tam 1130 kahraman şehit verdi. Bugün Azerbaycan'ın Bakü, Şeki, Şamahı, Göyçay, Kürdemir, Neftçala, Hacıkabul ve Guba gibi birçok farklı bölgesinde, bu kutlu mücadelede can veren Türk askerlerinin aziz hatırasını yaşatan anıt mezarlar ve şehitlikler yer almaktadır.