НАТОнун Анкара саммитиндеги тарыхый күн: Марк Рюттеден Түркия үчүн мактоо жана Путинге катуу эскертүү

Өткөн жылы өткөрүлгөн Гаага саммитинин пландоо жана максат коюуга көбүрөөк көңүл бурулганын эске салган баш катчы Рютте Анкара саммитинин бул максаттардын чындыгында ишке ашкан бурулуш учуру болгонун баса белгиледи. Альянстын ичинде коргонуу өнөр жайына инвестиция жана сарптоо мүмкүнчүлүктөрүнүн көзгө көрүнөрлүк өскөндүгүн белгилеген Рютте саммиттин биринчи күнүнүн чоң ийгилик менен аяктаганын жана көптөгөн жаңы келишим жана милдеттенмелерге кол коюлганын белгиледи.

Өзгөчө Түркиянын коргонуу өнөр жайында жетишкен жогорку күчкө жана технологиялык көз карандысыздыгына токтолгон Рютте түрк коргонуу фирмаларынын ийгилигине ыраазы болгондорун белгиледи.

Сектордук төңкөрүшкө глобалдык коргонуу гиганттары, өзгөчө АСЕЛСАН лидерлик кылганын баса белгилеген Рютте Түркиянын альянстын коргонуу жөндөмдүүлүгүнө кошкон салымынын стратегиялык мааниге ээ экенин белгиледи.

Коргоо чыгымдарынын рекорддук өсүшү жана АКШнын альянска болгон милдеттенмеси

Рютте шериктеш өлкөлөрдүн коргонуу бюджеттерин дагы тең салмактуу түзүлүшкө алып келүү максатынын ийгиликтүү уланып жатканын белгилеп, бул темада таң калыштуу сандар менен бөлүштү. Альянстын 5 пайыздык коргонуу чыгымы максатына ылайык быйылкы жылдын 4 пайыз деңгээлине жеткенин жарыялаган баш катчы, бул абалдын өзгөчө бир өнүгүү экенин айтты. Ал бул ийгиликке АКШнын президенти Дональд Трамптын шыктандыруучу саясаты гана эмес, Орусиянын түздөн-түз коркунучу да чечүүчү болгонун белгиледи. Трамптын европалык өнөктөштөр жана Канадага жасаган конструктивдүү басымынын натыйжасын бергенин белгилеген Рютте, натыйжада бир топ күчтүү НАТОнун жана бул союзда салмагы арткан Европанын пайда болгонун айтты.

АКШнын президенти Дональд Трамптын америкалык аскерлерди Европадан чыгарып кетиши жана Гренландиянын үстүнөн көзөмөлдү кайтарып алуу ниети бар деген айыптоолорго түшүндүрмө берген Рютте АКШнын НАТОго болгон милдеттенмесинин толук жана бекем экенин белгиледи. НАТОнун Европа үчүн гана эмес, АКШнын улуттук кызыкчылыктары жана коопсуздугу үчүн да алмаштыргыс экенин эске салган Рютте, орус атомдук суу астындагы кемелеринин АКШ жээктерине жетүүсүн алдын алуу үчүн Атлантика, Европа жана Арктика аймактарынын коопсуз болушу керектигин айтты. Рютте азыркы кырдаалдын Орусиянын президенти Владимир Путин үчүн ачык жоготуу жана шериктештеринин көбүрөөк жоопкерчилик алуусун каалаган Трамп үчүн чоң утуш экенин белгиледи.

Глобалдык коопсуздук коркунучтары: Орусияга, Иранга жана Украинага колдоо билдирүү

Саммиттин экинчи күнүндөгү сессияларда союздаштардын эки орчундуу маселе боюнча бирдиктүү позицияны карманышын күтөөрүн жарыялаган Рютте булардын биринчиси Ирандын өзөктүк куралга ээ болушуна биротоло бөгөт коюу, экинчиси болсо Ормуз кысыгында навигация эркиндигин толук камсыз кылуу экенин айтты. Ал Ормуз кысыгын ачык кармоо бардык союздаш 32 өлкө үчүн өтө маанилүү экенин баса белгиледи. АКШнын Иранга каршы акыркы аскердик операцияларына да баа берген Рютте, ок атышпоо келишимине карабастан Ирандын кемелерге кол салуулары менен бул эрежелерди бузганын жана АКШнын чечкиндүү жообу толугу менен зарыл экенин белгиледи.

Орус коркунучуна каршы биргелешкен декларация чыгарына көңүл бурган Рютте шериктештердин Орусияны НАТОнун аймагына узак мөөнөттүү жана түз коркунуч катары катташын күтөрүн билдирди. Украинага колдоо көрсөтүүнүн чечкиндүүлүк менен улана турганын белгилеген баш катчы, саммиттен Украинага көп жылдык жаңы милдеттенмелер менен чыга тургандарын билдирди.

Орус лидери Путинге түздөн-түз кайрылып, баш катчы Рютте 1 миллиард калкы бар чоң альянс катары алар НАТОнун аймагынын ар бир чарчы сантиметрин коргой турганын баса белгиледи. Рютте: "Биз коргонууга багытталган альянсбыз, эч кимге кол салбайбыз, бирок өзүбүздүн жашообузду жана демократиябызды коргойбуз. Биз менен ойногонго аракет кылбагыла, НАТОну жеңе албайсыңар" деп ачык эскертти.

Президент Эрдогандын интенсивдүү дипломатиялык трафики

Саммиттин алкагында Анкарада кызуу дипломатиялык трафикти ишке ашырган президент Режеп Тайып Эрдоган шериктеш мамлекеттердин лидерлери менен эки тараптуу жолугушууларды өткөрдү. Саммиттин алдында расмий сапар менен Анкарага келген АКШнын президенти Дональд Трамп менен Президенттик комплексте жекеме-жеке жана делегациялар аралык жолугушууларды өткөргөн Эрдоган, эки өлкөнүн ортосундагы стратегиялык маселелерди талкуулады. Жолугушуудан кийин өткөрүлгөн биргелешкен пресс-конференцияда Трамп Түркияга каршы CAATSA санкцияларынын жоюла ала турганы боюнча оң сигналдарды берди. Президент Эрдоган, лидерлер саммитинен F-35 согуштук учактары долбооруна байланыштуу адилеттүү жана оң чечим чыгарына ишенгенин билдирди.

Президент Эрдоган саммиттин алкагында Финляндиянын президенти Александр Стубб жана Канаданын премьер-министри Марк Карни менен да эки тараптуу жолугушууларды өткөрдү. Кечинде президент Эрдоган жубайы Эмине Эрдоган менен Президенттик комплексте расмий сый тамак жана саммитке катышкан мамлекет жана өкмөт башчылары менен жубайларынын урматына кышкы бакчада кадыр-барктуу сый тамак берди. Кабыл алууга мүчө өлкөлөрдөн тышкары AP4 деп аталган Азия-Тынч океан өнөктөштөрү Австралия, Жапония, Жаңы Зеландия жана Түштүк Кореянын лидерлери да катышты.